የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4530397
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
320
2250
18436
4495290
45670
165145
4530397

Your IP: 54.198.108.19
2017-11-19 02:47

"ዝኽረ ሰማእታት ኢልና ክሳድና እንትነድንን ክንዝክሮ ዝግበአና ነቲ ህዝቢ እዩ"

here we go
selam new

 

”ዝቕፅል ጉባኤ፣ ኢህወደግ ከም ብሓዱሽ ዝፍጠረሉ

                                                                    ታሪኻዊ ጉባኤ ክኸውን ትፅቢት እገብር”                                                                            ተጋዳላይ ስብሓት ነጋ

ቀዳማይ ክፋል

ተጋዳላይ ስብሓት ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ መሪሖም ናብ ዓወት ኣብ ምብፃሕ ዘይትካእ ብፅሒት ካብ ዝነበሮም ነባራት ላዕለዎት ኣመራርሓ ውድብ ህወሓት ሓደ እዩ፡፡ ድሕሪ ምዝዛም እቲ ብረታዊ ቃልሲ እንተኾነ እውን ኣብ ብዙሓት ጉዳያት ውድብ፣ መንግስትን ህዝብን ዕድመ ልክዑ ቃልሲ ዘካይድ ዘሎ ውላድ ህዝብን ቃልስን እዩ፤ ተጋዳላይ ስብሓት፡፡ ቤት ፅሕፈት ምስንዳእ ጋዜጣ ወይን ብምኽንያት እቲ ኣብ 15 ሰነ 2009 ዓ/ምዝኽበር በዓል መዓልቲ ሰማእታትኣብዚ ሕዚ እዋን ኣባል ቤት ምኽሪ ኢህወዴግን ኣብ ዓለም ናይ ኢትዮጵያ ሰላምን ልምዓትን ተፃዋዒ ኮይኑ ይሰርሕ ምስ ዘሎ ተጋዳላይ ስብሓት ሰፊሕ ቃለ መሕትት ኣካይዱ ኣሎ፡፡ ተጋዳላይ ስብሓት ኣብ ትርጉምን ረብሓን ምዝካር ሰማእታት፣ ኣብ ውሽጢ እቶም ዝሓለፉ 26 ዓመታት ዝተፈጠሩ ዓወታት፣ ክትግበሩ እናተገበኦም ግን ድማ ኣይተተግበሩን ዝብሎም ጉድለታት፣ ውድብ ህወሓት ኢህወዴግ ፀገማት እንትፍጠሩ ዝፈትሐሎም መንገድታት ሕዚ ምስቲ  ሕሉፍ ባህልን ልምድን እቲ ውድብ ብምንፅፃር ዝርከበሉ ጥንካረ ዝርዝር ገምጋሙ ኣቐሚጡ ኣሎ፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ሓይልታት ትምክሕትን ፀቢብነትን ንምንታይ ኣብ ልዕሊ ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን የነፃፅሩ ኣለዉ?እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ብዕምቆት ናይ ምህዳስ ተግባር ነቶም ዘለዉ ሃገራዊ ፀገማት ካብመሰረቶም ክፈትሕ ድዩ? ኣድላይነት ህፁፅ ግዜ ኣዋጅን እዚ ኣዋጅ ክሳብ መዓዝ ክቕፅል ከምዝኽእልን፣ ኣብ ስርዓት ፌደራሊዝም ዘለዉ ፈተናታትን መፍትሒኦምን፣ ነቲ ንቕድሚት ዝካየድ ጉባኤ ህወሓት ኢህወዴግ ዘለዎ ትፅቢትን ክሳብ ሽዑ ብዛዕባ ክሳለጡ ዝግበኦም ስራሕትን፣ ኣብ መንግስቲ ሻዕብያን ካልኦት ድምር እዋናዊ ፖለቲካዊ፣ ማሕበራውን ቁጠባውን ዛዕባታት መሰረት ብምግባር ዝርዝር መብርህታት ኣቕሪቡ ኣሎ፡፡ ኣብዚ ሕታም ቀዳማይ ክፋል እቲ ፅሑፍ ኣቕሪብና ኣለና፡፡ ነቶም ዝተረፉ ድማ ብተኸታታሊ ክነቕርቦም ኢና፡፡

 

ወይን፡- እዚ ቃለ መሕትት ብምኽንያት መዓልቲ ሰማእታት ኢና እነካይዶ ዘለና እሞ 26 ዓመታትን ልዕሊኡን ንድሕሪት ተመሊስካ ምእንቲ እቲ ዕላማ ክብሉ ንዝሓለፉ ሰማእታት እንትትዝክር ብውልቅኻ ዝስመዐካ ስምዒትን ዘለዎ ትርጉምንእንተትገልፀልና፡፡

 

ተጋዳላይ ስብሓት፡- ህዝቢ ትግራይ ከምቲ ኩላትና እንፈልጦ ናብርኡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናንቆልቆለ ዝመፀ ህዝቢ እዩ ነይሩ፡፡ እቲ ቃልሲ ከመይ ኢሉ ተጀሚሩ? እንተኢልና፣ ብሓቂ ንምቕማጥ እንተኾይኑ ህዝቢ ትግራይ ቅድሚ ህወሓት ነቲ ቃልሲ ምጅማሩ ብዝነበሮ ዘይምርግጋእ፣ ዝነበሮ ናይ ቃልሲ ድሌት  ህወሓት ቅድሚምምስራቱ ኣቐዲሙ ዝመፀ እዩ፡፡ ኣብ ትግራይ ዝፈሪ ምህርቲ ካብ ማሕረስ እዩ፡፡ኣብቲ እዋን ካብ ማሕረሱ ቀለብ ዓመት ዝረክብ ዝነበረ ህዝቢ ድማ ኣዝዩ ውሑድ እዩ ነይሩ፡፡ እቲ ዝበዝሕ ህዝቢ ዝብላዕ ኣይነበሮን፡፡ስለዝኾነ ስደት ክኸድ ግድን እዩ ነይሩ፡፡ እቲ ስደት ከዓ ናብሱዳን ነይሩ፡፡ ናብ ኤርትራ ነይሩ፡፡ ናብ ማእኸላይ ኢትዮጵያ ነይሩ፡፡ ተሰዲዱ እውን ግን እቲ ህዝቢ ካብቶም ካልኦት ናይ ኢትዮጵያ ብሄራት ዝኸፍአ ውርደት እዩ በፂሕዎ፡፡ ኤርትራ እንተኸይዱ ቆማል ዓጋመ እዩ ዝበሃል፡፡ ናብ ማእኸል ሃገር እንተመፂኡ በላዒ ኣንበጣ እዩ፡፡ ብፖለቲካ እውን ኣይእመንን፡፡ ስለዚ መነባብርኡ ኮነ ኣጠቓላሊ ህይወቱዝተናገዐን   በቶም ዝሓለፉ ስርዓታት ዝተገፍዐን ህዝቢ እዩ ነይሩ፡፡

 

ካብዚ ተበጊሶም መስረቲ ማገብት ነቲ ኩነታት ኣዐርዮም እዮም ይርድእዎ ነይሮም፡፡ ዕላማ ናይቲ ቃልሲ እውን ነቶም ፀገማት ዝፈትሕ እዩ ነይሩ፡፡ ስለዝኾነ ህዝቢ ትግራይ ነቲ ቃልሲ ቀልጢፉ ተቐቢልዎ፡፡ ቅድሚ ህወሓት ካልኦት ውድባት እኮ ነይሮም እዮም፡፡ ነገር ግን ህዝቢ ኣይተቐበለሙን፡፡

 

ስለዚ እንታይ ማለት እዩ?ሰማእትነት ነቲ ስርዓት ኣማዕድዩ እንትሪኦ እንተሎ፣ ኣማዕዲዩ ዝሪኦ ስርዓት ትግራይ ከምዚ ክትከውን እያ፣ ከምዙይ ክትከውን እያ ዝብሉ ጭርሖታትን እምነታትን ሒዙ እዩ ተቓሊሱ፡፡ ስለዝኾነ እውን ነቲ ክህነፅ ኣማዕዲዩ ዝሪኦ ዝነበረ ስርዓት ዝኾነ ይኹን ዋጋ ክኽፈል ኣለዎ ኢሉ ተቐቢሉ፡፡ ብተግባር ድማ መስዋእቲ ህይወት ኮነ ኣካል ከፊሉ፡፡ ኣማዕድዩ ዝሪኦ ዝነበረ ስርዓት እንከን ዘይብሉ እዩ፤ ኢሉ እዩ ተቓሊሱ፡፡ ኣብ ኩሉ ነቲ ኣማዕድዩ ዝሪኦ ዝነበረ እንከን ዘይብሉ ስርዓት እዩ ተሰሊፉ፡፡ እቲ ዝተሰለፈ ቅድሚ ምስውኡ ዝነበሩ መከራታት ይፈልጦም እዩ፡፡ ጥምየት ኣሎ፣ ሕማም ኣሎ፣ ድኻም ኣሎ፡፡ ቅድሚ ምስውኡ ዘሕለፎም ስቓያት ንምግማቶም ኣፀገምቲ እዮም፡፡ ኲናት እንትጅምር እንተሎ እውን ክምለስ እየ ኣይብልን፡፡ ቃልስና ክዕወት እዩ፤ እንከን ዘይብሉ ስርዓት ክነምፅእ ኢና፡፡ ንሕና ግን ኣይንሪኦን፡፡ እቶም ዝተረፉ ግን ክቕፅልሉ እዮምኢሉ ይኣምን፡፡ ኲናት እንትህሉ ምስዋእ ከምዘሎ ምኢቲ ብምኢቲ ኣሚኑ እዩ ዝኣቱ፡፡ እንትስዋእእንተሎ እውን እቲ ዘየቋርፅ መስዋእትነት እቲ ጥምየት፣ እቲ ድኻም፣ እቲ ሕማም ሓሊፉ ንመወዳእታ  ግዜ እንትስዋእ እንተሎ ተሓጒሱይስዋእ፡፡ እቲ ዝተረፈ ከዓ ነቲ ዝተሰወአ ክንደይ ኮን ደስ ኢልዎ ይኸውን እዩ ዝብልነይሩ፡፡ ነቲ ዝፍጠር ስርዓት ግን ምንም ኣይጠራጠርን፡፡ ኣብ ሓድ ሓደ ፋይላት ብተግባር ከም እንዕዘቦ ሓደራ እናበለ እዩ ዝስዋእ፡፡ ስለዚ ስዋኣት ንህዝቢ እናሓሰቡ ሓደራ እናበሉ እዮም ሓሊፎም፡፡

 

ሕዚ ሰማእታት ንዘክር፣ ጉርዲ ዘይለግቦም ሰማእታት ወዘተ እንትንብል ናይ እማንና ዲና? ናይ እማንና እቲ ዝተሰውእሉ፣ በቲ ዝነበሮም ፅንዓት ደረጃ ዲና ፀኒዕና ሒዝናዮ? ስውእ እኮ ኣይምለስን፡፡ ዝኽሪ ሰማእታት እንትንብል ግን ንዕዑ ዲና ክንዝክሮ ዘለና? ነቲ ክሓልፈሉ እዩ ዝበሎ ህዝቢ ይሓልፈሉ ዶ ኣሎ? ኢና ክንብል ዝግበአና፡፡ ንእኡ ዘኪርናድኣ እንታይ ክነምፅእ?ዝኽሪ ሰማእታት ኢልና ክሳድና ክነድንን እንተለና ክንዝክሮ ዘለና ነቲ ህዝቢ እዩ፡፡ ኣብኡ እንተለና ብዛዕባ ባዕልና እውን ንዝክር፡፡ኣለናዶ? ኣብ ቦታና፣ ኣነ ኸ ኣብታ ሓደራ ዝተብሃለት ቦታ ዶ ኣለኹ? ክንብል ኣለና፡፡ ጉርዲ ኣለና ዶ? ብኣንፃር ናይቲ ህዝቢ ኩነታት፡፡ ስለዚ ዝኽረ ሰማእታት እንትብሃል ንኣይ ምዝካር ነቲ ቓልሲ ወይ ነቲ ህዝቢ ማለት እዩ፡፡ መሸፈጢ ኣይንግበሮ፡፡

 

ወይን፡- ኣብ ክሊ እዚ ኮይና ህዝቢ ትግራይ ኣብቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ንዝኸፈሎ ዋጋ ብመዳይ ምዕቃብ ማሕበራዊ ክብርታቱ፣ ምርግጋፅ ቁጠባውን ፖለቲካውን ተጠቃምነቱ እንትምዘን እንታይ ክንብል ንኽእል? ኣብዚ ከም ዓበይቲ ዓወታት ገይርና ክነቕርቦም እንኽእል እንታይ እዮም? ክትግበሩ እናተገበኦም ግን ከዓ ዘይተተግበሩ እትቡሎም፣ ክኾኑ ዘይግበኦም ግን ድማ ኮይኖም እትብሎም ጉድለታት እንተሃልዮም?

 

ተጋዳላይ ስብሓት፡-እቲ ክሳብ ሕዚ ኣመዝጊብናዮ ዘለና ዓወታት ምስ ካልኦት ጎረባብትና ዓድታት ክነነፃፅሮእንተለና ዓብዪ እዩ፡፡ ምስ ሕሉፍ ናትና ኩነታት፣ ኢኮኖምያዊ መነባብሮና እንትወዳደር  እውን ዓብዪ እዩ፡፡ ይኹን እምበር ምስቲ ክንኮኖዝግበአና ኢና ክንርኢ ዝግበአና፡፡ ምስ ኩስቶ፣ ምስ ኩስቶ ዝብል ገምጋም ምዝማድ ንውድቀት ምዕዳም ከይኸውን ይጥርጥር እየ፡፡ ምስቲ ክንኮኖ ዝግበአና ዝነበረ፣ ምስቲ ዝተኸፈለ ዋጋን እቲ ዘለናዮን ክንርኢ እንተለና ኣነ እቲ ሓደ መዐቀኒ ኢለ ዝወስዶ፣ ጠቓሚ ገይረ ዝወስዶ ሓይልና እዩ፡፡ ስለዚ ህዝብና እናነቕሐ ፀላኢኡን ፈታዊኡን እናፈለጠ፣ እናተወደበ ኣይከደን፡፡ እቲ ቀንዲ ሓይሊ ህዝቢ እዩ፡፡ ፈጣሪ መንግስቲ ንሱ እዩ፡፡ ፈጣሪ ውድብ እውን ህዝቢ እዩ፡፡ እቲ ባይታ ንሱ እዩ፡፡ ሕዚ ውዳበታት ህዝብና ኣበይ ኣሎ? ንቕሓቱ ከመይ ኣሎ? ኣብ1971 ዓ/ም ዝተብሃለ እየ ዝዛረብ ዘለኹ፡፡ ምንቃሕ፣ ምውዳብ፣ ምዕጣቕ፣ መደብ ኣትሒዝካ ምውፋር፣ ነፃ ውዳበታት ናይ ህዝቢ ኣሎ ዶ የለን? እቲ መንግስቲ ኸ በቲ ዝተቐመጠ ሕገ-መንግስቲ መሰረት ይመርሕ ዶ ኣሎ?

 

 እዚ ሕገ-መንግሰቲ እዙይ በዓል ዋንኡ ህዝቢ እዩ ኢሉ፣ ህዝቢ ከዓ ብተወከልቱ ኣቢሉ ባዕሉ እውን ብቐጥታ ይቆፃፀሮ ኣሎ ዶ? በብሓሙሽተ ዓመት እንተይኮነስ መዓልታዊ፡፡ እቶም ኣብያተ ምኽሪ ኸ ካብ ላዕሊ ጀሚርካ ክሳብ ታሕቲ ስርሖምን ሓላፍነቶምን ፈሊጦም ነቲ ፈፃሚ ብትኽክል ዶ የቆፃፀርዎ? ካብዚ ብተወሳኺ እቲ ውድብ ካብ ጉባኤ ጀሚሩ፣ ጉባኤ ዝለዓለ ኣካል ናይ ውድብ እዩ፡፡ ጉባኤ ናይ ውድብ ኩሉ ክልላዊ ኩነታት፣ ሃራዊ ኩነታት፣ ፀላእን ፈታውን ፈሊጡ ዶ ይመርሕ ኣሎ? ኣድቂቑ  ፈሊጡን ተረዲኡን ድዩ ናብ ጉባኤ ዝኣቱ? ናብ ጉባኤ እንትኣቱ ዝርዝር ሓበሬታ ሒዙ ድዩ ዝኣቱ? ጉባኤ እኮ መማልኢ እዩ፡፡ኩስቶንኩስቶንብብቕዓቶም ይኹን፣ ህዝባውነቶም ፣ ብትካላዊ ኣሰራርሓከይዶም ዶ ይመርሑ ነይሮም?

 

ትካላዊ ኣሰራርሓ እንትብል እንተለኹ፣ ደድሕሪ ጉባኤ ዘሎ ማእኸላይ ኮሚቴ እዩ፡፡ ማእኸላይ ኮሚቴ ደድሕሪ ጉባኤ ዝርአ ላዕለዋይ ኣካል ኮይኑ ነቲ ቤት-ምኽሪ፣ ነቲ ፈፃሚ ይከታተሎ ዶ ኣሎ? ላዕለዋይ መራሒ እዩ፡፡ ካልኦት በብኣካሉ ዘለዉ ነቲ ኣሰራርሓ ፈሊጦም ይመርሑ ዶ ኣለዉ?እንተድኣ ኢልና፣ እቲ ውድብ እውን ክርአ ዘለዎ እዩ፡፡ ስለዚ እቲ ሓደ መዐቀኒ ዝብሎ ሰማእታትናን እቲ ዘይተሰወአ ህዝቢ ትግራይ እውን እናተዓወተ እዩ ዝኸይድ ዘሎ እንተኢልና፤ እቲ ዋና ነገር ዝመስለኒ ኣነ እቲ መስመርና ወይ ሓይልና እዩ፡፡ ናይ ህዝቢ ሓይልታት፣ ናይ መንግስቲ ሓይልታት፣ ናይ ውድብ ሓይልታት ትካላዊብዝኾነስርሖምንሓላፍነቶምንፈሊጦም ዶ ይኸዱ ኣለዉ?

 

ስለዚ መገምገሚኡ ሰማእታትና ከመዚ ኢሎም ከይዶም፤ እቲ ብድሕሪኦም ክፍጠር እዩ ዝበልዎ ብዘይ እዙይ ስለዘይፍጠር፣ እዙይ ኣሎ ዶ የለን? ሕቶ እየ ዝሓትት ዘለኹ፡፡ ስለዚ ነቲ ሕቶኹም በዚ ሕቶ እዚ እየክምልሶ፡፡ እዙይ እዩ እቲ ቀንዲ መዐቀኒ፡፡

 

ኣብ ልምዓት፣ ኢኮኖምያዊ ልምዓት ይኹን ማሕበራዊ ልምዓት ከምቲ ዝድለ ኣሎ ዶ? ሕርሻ  ቀንዲ ናይ ኢኮኖሚ መሰረትና እዩ፡፡ መፍረይነት ሓረስታይ መፍረይነት ግራት ብዘየቋርፅ መንገዲ ዶ እናዓበየ ይኸየድ ኣሎ? ኣብ ሕርሻ እቶም እታወታት መፍረይነት ዝበሃሉ መሬትን ሓረስታይን እዮም፡፡ ስለዚ ናይ ሓረስታይ መፍረያይነት ናይታ ግራት መፍረይነት በቲ ዝድለ ዶ ይኸየድ ኣሎ? በቲ ዝድለ ዘሎ ምኻዱን ዘይምኻዱን መዐቀኒኡእቲ ሕርሻመሰረት ኢንዳስትሪ ዝተብሃለ ፖሊሲ እዩ፡፡ ስለዚ ናይ ሕርሻ ፍርያታትና ክንደይ ኢንዳስትሪ ፈጢሩ? ብፅሬት ይኹን ብመጠን ክንደይ ከስቢ ኣምፂኡ? ፋብሪካታት ንኽምስረታ፣ ናይ ዓዲ በዓል ሃፍቲ ይኹን ናይ ወፃኢ በዓል ሃፍቲ ይጓየይ ኣሎ ዶ?”Agriculural Development Lead Industialization” /ADLI/ማለት ኢንዳስትሪና ሕርሻ እዩ ዝመርሖ ማለት እዩ፡፡ ስለዚ ክንደይ ፋብሪካታት ሕርሻ መሰረት ዝገበራ ተፈጢረን? ክንደይ ሓረስታይ ከ ካብ ግራት ኣላቒቕናዮ? 85 ምኢታዊ ናይ ኢትዮጵያ ህዝቢ ሓረስታይ እዩ ኢልና፡፡ ሕዚ ኣብ ማሕረስ ተጣቢቑ ዝርከብ ህዝቢ ትግራይ ናብ 60 ምኢታዊ ናብ  50 ምኢታዊ ዶ ወሪዱ? በዓል ሃፍትን ሸቃላይን ዶ ተፈጢሩ? ዝወሓደ ሓረስታይ እዩ ክመፀእ ዘለዎ፡፡ ብፍጥነት እናነከየ፣ እናነከየ ክኸይድ ኣለዎ፡፡

 

ናብ ማሕበራዊ ልምዓታት እንተኸይድና እውን ፅሬት ትምህርትና እንታይ እዩ ዝመስል? ብሃገር ደረጃ እንትንዕቅን እንተለና ኣብ ብሄራዊ ፈተናታት ኣብ መበል ክንደይ ንስለፍ? እቲ ዝሓለፈ በቢዩኒቨርስቲኡ ዘሎ ብቕዓቱ ክሳብ ክንደይ እዩ? ጥዕና ኸ ክሳብ ክንደይ እዩ? ዝብል ኣብቲ ማሓበራዊ ጉዳያት እውን ምዕቃኑ ፅቡቕእዩ፡፡ ስለዚ እዚ እውን ከምቲ ናይ ውዳበታት ብፅሬቱ (qualitatively) ወይ ከዓ ከም ኣካል  (Physicaly) ዕቤቱ ክሳብ ክንደይ ከይድና? ኢለ ብሕቶ እየ ዝምልሶ፡፡

 

ምስ ናይ ዓለም ዕዳጋ ዝወዳደር ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ ክሳብ ክንደይ ፈጢርና? ኣብቲ ፕሮግራምና "ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ መትካእታ ዘይብሉ ኣጋር እዩ፣” እዩ ዝብል፡፡ ንሱ እናተወደበ እናጠንኸረ ደሓር ናይ ካፒታሊት ስርዓት መሰረት ይኸውን፡፡ ስለዚ ምስኡ እናተሓኻኸኽና ዲና እንኸይድ ዘለና? ወይስ ተወዳዳራይነቱ እናጉላህናዮ ኢና እንኸይድ ዘለና? እዚ እውን ክርአ ዘለዎ ይመስለኒ፡፡ ኣካል ናይቲ ህዝቢ እዩ፣ ክንደይ ኣብ ኢንድስትሪ ይኹን ኣብ ግልጋሎት ይኹን ይሳተፍ ኣሎ? ወይስ እቲ ወንበር ንውልቀ ረብሓ ዝብል ኣሎ? ወይስ ትግራዋይ ኢንዳስትራሊስት፣ ኢንተርፕረነር፣ ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ ክኸውን ኣይኽእልን? እንተኾይኑ ኮይኑ ኣሎ፤ እንተዘይኮይኑ ኣይኮነን፡፡  ስለዚ እዚ እውን ክረአ ዘለዎ እዩ፡፡

 

ኣብዚ ካሊእ ክረአ ዘለዎ ሕድሪ ሰማእታት መሰረት ገይርና ዶ ንኸየድ ኣለና ዝብል፣ ህወሓት ክሳብ ክንደይ ናይቲ ሃገር ኩነታት ይከታተል ኣሎ? ዝብል እዩ፡፡ ክንደይ ብፅሒት ኣለዎ? ብብርኪ ሃገር፡፡ ዝኾነ ሕመቕ ከይፍጠር፡፡ ኣርባዕቲአን ውድባት ተወዲበን እየን ሃገር ዘድሕና፡፡ ስለዚ ናይ ህወሓት ብፅሒት ብብርኪ ሃገር ክሳብ ክንደይ ፅልዋ ይፈጥር ኣሎ?ክሳብ ክንደይ ይሕግዝ ኣሎ? ብፅቡቕ ማለተይ እዩ፡፡ ዝብል እውን ክርአ ዘለዎ እዩ፡፡ ስለዚ ኣነ ዝብል ዘለኹ እንታይ እዩ? ክርአ ንዘለዎ፣ ኣሎን የለን ዝብል ገምጋም ምቕማጥ ስለዘይደለኹ እዩ፡፡ ክረኣዩ ዘለዎም እዚኣቶም ይመስለኒ፡፡ እቲ ዝምልሶ ከዓ እቲ ህዝቢ እዩ፡፡ እቲ ኣባል ውድብ እዩ፡፡

 

ክግበር ዝግበኦ ኣይተገበረን፣ ክግበር ዝግበኦ ዘይተገበረ ህዝቢ እንድሕር ዘይተወዲቡ፣ ነቒሑ እንተዘይተወዲቡ፣ ምኽንያቱ ህዝቢ ነቒሑ እንተተወዲቡ በዓል ዋና ስለዝኾነ ተጠቃማይ ስለዝኾነ ክግበር ኣለዎ ኢሉ ዓትዒቱ ዘቐምጥ ዝተወደበ ዝነቕሐ ህዝቢ እዩ፡፡ ስለዚ እዙይ ኣይተገበረን፡፡ እዙይ ክግበር ዝግበኦ እዩ፤ ኣይተገበረን፡፡ ክግበር ዝግበኦ ኣይተገበረን፣ ክጅምር ዝግበኦ ኣይተጀመረን፡፡  እዚ እቲ ውድብ ክብሎ ኣይኽእልን፡፡ ካብቲ ህዝቢ እዩ ዝሰምዕ፡፡ እቲ ህዝቢ እዙይ ክግበር ነይርዎ፤ ይብል፡፡ ምኽንያቱ ህዝቢ ደላዪ ፅቡቕ እዩ፡፡ ካብቲ ክግበር ዝግበኦ ንላዕሊ ይነግረካ ህዝቢ፡፡

 

ስለዚ ንሱ ተወዲቡ እንተዝነብር ውድብን መንግስትን እቲ ህዝቢ እዙይ ኢሉና ነይሩ፡፡ እዙይ ንኽእል ኢና ኢልናዮ ነይርና፡፡ እዚ ፈፂምና ኣለና፤ እዚ ድማ ኣይፈፀምናን ኢሉ ነቶም ዘይፈፀሞም ዓቕሚ እናፈጠርኩ ብዝኸድኩ ክፍፅሞም እየ ኢሉ ኣብቲ ህዝቢ ዋሕስ ገይሩ ይኸይድ፡፡ ስለዚ ነቲ ክግበር ዝግበኦ ግን ከዓ ሕዚ ዘይከኣል ዋሕስ ገይሩ ይኸየድ፡፡ ንዓዓተን ከዓ ዓቕሚ የዳሉ፡፡ ስለዚ ንሱ እዩ ዝፈልጦ ነይሩ፡፡ ኣቦ ወንበር ክስቶ ኣይፈልጦ፣ ክስቶ ኣይፈልጦ፡፡ ብምሉእነት ማለተይ እየ፡፡ ስለዚ ክግበር ዝግበኦ ዘይተገበረ ነገር እዚ እዩ፡፡

 

እቶም ዝስርሑ ዘለዉ ናይ ህዝቢ  ድፍኢቶም ውሑድ ዝኾኑ እውን በቲ ዝግባእ ግዜ፣ መጠን፣ ፅሬትን ወፃእን ዶ ይስርሑ ኣለዉ? ዝብል እውን ካልእ ሕቶ እዩ፡፡ ከምቲ ዝውረ ብግዚኦም ዘይውድኡ፣ ፅሬቶም ዝተጓደለ፣ ዋግኦም ሰማይ እናተሰቐለ ዝኸይድ፣ እቲ ሓላፊ ምስቲ ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ ክልቲኦም እናተሻፋፈጡ፣ ክልቲኦም እናባኸኑ፣ እቲ እውን ፅቡቕ መራሒ እንተይኮነ እቱይ እውን ፅቡቕ ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ እንተይኮነ ይተርፍ፡፡ ስለዚ ኣብዚ እውን ክርአ ዝግባእ ፀገም ኣሎ፡፡

 

ወይን፡- ውድብ ህወሓት ኣብቲ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ናይ ውሽጢ ውድብ ፀገማት እንትፍጠሩ እናኣለየሉ ዝመፀ መንገዲ ከመይ እዩ ነይሩ? እዚ ብሕልፊ ምስ ዲሞክራስያውነትን ኣተኣላልያ እቶም ፀገማትን ተኣሳሲሩ ነቶም ፀገማት ካብ ስሮም ተረዲእኻ ዘላቒ መፍትሒ ብምቕማጥ ኣንፃር ባህሊ እቲ ውድብ ከመይ ይግለፅ?

 

ተጋዳላይ ስብሓት፡- ቅድሚ እቲ አተኣላልያ ፀገማት ምርኣይና ገለ መበገስታት ከልዕል፡፡ እቲ ቃልሲ እንትጅመር ናብቲ ቃልሲ  መጀመርያ ዝወፁ ተጋደልቲ ፍፁም ህዝባውነት ዝወነኑ እዮም ነይሮም፡፡ እንተኾነ እቲ ዝነበሮም ዓቕሚ ግን ንእሽተይ እዩ ነይሩ፡፡ ዳሓር እዩ እቲ ህዝባውነት ክግመት ዘይኽእል ዓብዪ ዓቕሚ ክውንኑ ገይርዎም፡፡ እቲ ህዝባውነት ንምግማቱ  ዘፀግም ዓቕሚ ፈጢሩ፡፡ስለዚ ኣብ ውሽጢ ውድብ ቅድሚ እቶም ፀገማት ምፍጣሮም ቀልጢፉ ከምዚ ዝበለ ዓቕሚተፈጢሩ ፀኒሑ እዩ፡፡

 

ኣብ ውድብ ንመጀመርያ እዋን ፀገም ዘጋጠመ ኣብ ምጅማር ክራማት 1967 ዓ/ም ኣብ ደደቢት እዩ፡፡ ኣብቲ ሽዑ እዋን ናይ ገጠር ዓቀይቶት ኣብ ውሽጢ እቲ ቃልሲ ነይሮም፡፡ ንሳቶም ብረት ዝፈልጡ፣ በረኻ ዝፈልጡ እዮም ነይሮም፡፡ እዚኦም ቅድሚ ናብቲ በረኻ ምውፅኦም ካብቲ ህዝቢ እናመንጠሉ ዝበልዑ እዮም ነይሮም፡፡ ናብቲ ቃልሲ እንትሕወሱ እውን ዝበለፀ ካብቲ ህዝቢ እናመንጠሉ ክበልዑ፣ ዝበለፀ ዓቀይቶት ክኾኑ እዩ ነይሩ እቲ ድሌቶም፡፡ንሳቶም እንታይ እዩ መሲልዎም ነይሩ? ካብቲ ቅድም ክብል ብውልቀኦም ወይ እውን በብኽልተ ሰለስተ ኮይኖም  ዝሰርቅዎ ዝነበሩ “ምስ ህወሓት ተወዲብና ዝበለፀ ክንሰርቕ” ዝብል ሓሳብ እዩ ነይርዎም፡፡ ብዝበለፀ ክቕለቱ እዩ መሲልዎም ነይሩ፡፡

 

ይኹን እምበር ኣብቲ እዋን ኣብ ህወሓት ዝነበረ ድስፒሊን፣ ስነ ስርዓትን ዕላማ እቲ ቓልስን ነዚ ዝፈቅድ ኣይነበረን፡፡ ዕላማ እቲ ቃልሲ ብተግባር እናረኣይዎ ምስ ከዱ እናመረሮም ከይዱ፡ ነቲ ዝነበረ ህዝባውነት ክፃወርዎ ኣይካኣሉን፡፡ ስለዝኾነ ነቶም ኣማራርሓ ንቕተሎም ኢሎም ወሲኖም፡፡ እዚ እንትውስኑ "ንሙሴ እንተቐቲልናዮ ምስ ኤርትራ ክንበኣስ ኢና፤ መለስ እውን ምእንታ ፖለቲካ ከምህረና ንኽልቲኦም ንግደፎም ነቶም ካልኦት ግን ንኹሎም ንቕተሎም" ኢሎም፡፡ ነገር ግን ነዚ ክትግብርዎ ኩሉ ነገር ምስ ወድኡ ኣብ ውሽጢ ናይ ስዓታት ኣፈላላይ ፈሺሉ፡፡ ምስ ፈሸለ እቶም ኣብቲ ተግባር መራሕቲ ዝነበሩ ገሊኦም ናብ ፀላኢ ሰሊሞም፡፡ እዚ ምስ ኮነ ኣኼባ ተገይሩ፡፡ ኣብቲ መቕተልቲ ተሓዊሶም ግን እንተይከዱ ዝተረፉ ንኣብነት ሓደ ባህረ ዝበሃል ናይ በረኻ ሽሙ ኣሉላ፣ ነቲ ተሓሲቡ ዝነበረ ተግባር ከምዝኣምነሉ ኣብቲ ኣኼባ ብግልፂ ተዛሪቡ፡፡ ዝኣምነሉ ምኽንያት ከዓ “ናይ ናትናስ ናትና ግን ስሑል ዝኣክል ቁሪ እናተወዐ፣ ተረፍ ቆልዓ ሰበይቲ እንጀራ ሃቡና እናበልና ክንበልዕ ይስመዐኒ እዩ፡፡ እቲ ዝግበር ዘሎ ተግባር ትኽክል ኣይኮነን፡፡ ሃፀይ ሃይለስላሴ ዝፈልጥዎ፣ ራእሲ ስዩም መንገሻ ዝፈልጥዎ ስሑል ከመይ ከምዚ ይኸውን?” ኢሉ መበገሲ ናይቲ ኩነታት ዝበልዎ ሓሳብ ኣቕሪቡ፡፡

 

ሓደ ከዓ ደሓር እኳ ክሳብ ኮነሬል መዓርግ እውን በፂሑ፤ ኣብቲ ገምጋም በኽዩ፡፡ ኣነ ነቲ ተግባር ኣይኣምነሉን ነይረ፤ ምስ ነገሩኒ ግን  እሞ ካብ ኮነስ ኢለ ኣሚነ ኢሉ፡፡ ነቲ መቕተልቲ፡፡ እዚ እንትኸውን ኣብ ኣተኣላልያ እቲ ፀገም እንዲና እንዛረብ ዘለና ነዞም ከምዚ ዝገበሩ ሰባት ይተአሰሩ ኣይተብሃለ፣ ይቀተሉ ኣይተብሃለ፤ ክርፈቱ እዩ ተገይሩ፡፡ እቲ ሓሲቦምዎ ዝነበሩ ነቲ ውድብ ንምጥፋእ እዩ፡፡  ግን እታ ውድብ ድሒና ኣላ ተባሂሉ “ገዛኹም ኪዱ” ተባሂሎም፡፡ ገሊኦም ዳሓር ተመሊሶም ዝመፁ ኣለዉ፡፡ ክሳብ ኮነሬል መዓርግ እውን በፂሖም ኣለዉ፡፡ ስለዚ ኣብቲ እዋን ሓዞ ትሰዶ ኣይነበረን፡፡ፀገማት ኣብ ውሽጢ እቲ ውድብ እንትፍጠሩ ይኹን ዋላ ምስ ካልኦት ውድባት እውን ዴሞክራስያዊ ብዝኾነ መንገዲ እዮም ዝእለዩ ነይሮም፡፡

 

ድሕሪ እዚ ኣብ 1969 ዓ/ም  ዘጋጠመ ሕንፍሽፍሽ ነይሩ፡፡ ኣብዚ ከም ድኽመት ክግለፅ ዝኽእል ነቲ ፀገም ቅድም ኢልካ ክረአ ምተኽኣለ ነይሩ፡፡ ናብቲ ደረጃ ንሱ እንተይበፅሐ ማለተይ እየ፡፡ ሕመቓት ነቲ ውድብ ዳርጋ ተቖፃፂረምዎ ነይሮም፡፡ ክሳብ ከምዚ ዝኸውን ስቕ ኢልካ ምርኣይ ኣይመድለየን ነይሩ፡፡ ኣብ ኣፈታትሓ ግን ኣብኡ እውን እዚ ጌጋ ነይሩ ዝብሎ የብለይን፡፡ እቲ ኣፈታትሓ ብመሰረቱ ዲሞክራሲያዊ እዩ ነይሩ፡፡ ከምቲ ቅድም ክብል ዝገለፅክዎ ኣብዚ ኩነታት ተሳቲፎም ካብ ዝነበሩ ሰባት ሕዚ እውን ኣብ ማእኸላይ ኮሚቴ ኣለዉ፡፡ ኣብቲ ኩነታት ተሳትፎ ካብ ዝነበሮም ኣካላት ገብሩ ኣስራት ሓደ ካብኣቶም እዩ ነይሩ፡፡ ኣብ ፃኢ ተነቒፉ እዩ፤ ኣሚኑ እውን፡፡ ብሕልፊ ነቲ ኩነታት ብዝግባእ እናፈለጠክዎ እናሃለኹ ግን ኣይተቓለስኩን ኢሉ ዓርሰ ነቐፌታ ገይሩ፡፡ መበገሲ ናይቲ ሕንፍሽፍሽ ገለገለ ሰባት “ኣውራጃውነት እዩ ነይሩ” እንትብሉ ይስምዕ እየ፡፡ ይኹን እምበር ኣውራጃውነት ኣይነበሮን፡፡ ሽዑ እውን ኣብቲ ቃልሲ ንዝነበሩ ጠቕላላ ፀገማት ክትፃወር ካብ ዘይምኽኣል ዝነቅል መበገሲ እዩ ነይሩ፡፡ ዝመረሮምን ነቲ ቃልሲ ክገድፍዎ ዝደለዩን እዮም ነቲ ሕንፍሽፍሽ ፈጢረምዎ፡፡

 

ኣዋራጃዊ መልክዕ ዘትሓዝዎ ከምቲ ሕዚ ፀቢብነት ትምክሕቲ ገለ እንብሎ ክብለፅሉ ደልዮም እዮም፡፡ ንኣብነት ነቲ ሕንፍሽፍሽ ዝጀመርዎ ሰባት እንተርኢና ሓደ ሓዱሽ ገዘሀይ እዩ ነይሩ፡፡ ሓዱሽ ገዘሀይ ከዓ ወዲ ዓድዋ እዩ፡፡ ካልእ ተሾመ ኪዱ ነይሩ፤ እንትጮ ዓድዋ እዩ፡፡ ስለዚ ነቲ ኣውራጃውነት ከም መሸፈኒ እዮም ዝጥቀምሉ ነይሮም እምበር እቲ ሽዑ ዝነበረ ፅንኩር ኩነታት ስለዝመረሮም እዩ፡፡ ናይ ኢኮኖሚ ፀገም ነይሩ፡፡ ምስ ዝተፈላለዩ ውድባት ዘይምርዳእ ነይሩ፡፡ ካብዚ ሓሊፉ ሶቬት ንደርጊ ኣዕጢቑ ኣዕርዩ ዘጠናኸረሉ እዋን እዩ ነይሩ፡፡ ስለዚ በዞም ኩሎም ፅንኩራት ኣጋጣምታት ዝተፀላመቱ ሰባት ነይሮም፡፡ ኣብ መወዳእትኡ ነቲ ሕንፍሽፍሽ መሪፆም፡፡ ሰብ እንትፅልምቶ እንተሎ፣ እንትሰንፍ እንተሎ ኣውራጃውነት ከባብያውነት ከም መሸፈኒ ይጥቀም፡፡ ከምታ ኣብ ትግራይ ሰርጌን ገለ እትብሃል ውልቀ መፅሄት፡፡  ስለዚ ናይ ፈፁም ሕመቕ ፖለቲካ እዩ ነይሩ፡፡ እዚ ኮይኑ ኣብቲ ኣፈታትሕኡ እዚ እውን ዲሞክራሲያዊ እዩ ነይሩ፡፡ ዝኾነ ሰሓቦ ጉተቶ ኣይነበሮን፡፡

 

ኣብ 1974 ዓ/ም ዝነበረ ምድኻም እውን  ኣሎ፡፡ ካብ 1974 ዓ.ም ክሳብ 1977 ዓ/ም ዝፀንሐ እኒ ግደይ ዘርኣፅዮን ኣረጋዊ በርሀ ዝነበረ ኩነታት ማለት እዩ፡፡  ናይ ኣረጋዊ ዝነበረ ፀገም ይብለፅ ኣለኹ ካብ ዝብል ቅንኢ ዝነቅል እዩ ነይሩ፡፡ ባዕሉ ዘምሃሮም፣ ባዕሉ ዘልመዶም እንትበልፅዎ ምስ ረኣየ ኣይተሓጎሰን፡፡ ዘይተሓጎሰ ጥራሕ እንተይኮነስ ኣዐርዩ ተበሳጭዩ፡፡ ከቢድ ውልቃውነት ዝወለዶ እዩ፡፡ ናይ ግደይ ዘርኣፅዮን እውን ውልቃውነት ዝወለዶ እዩ ነይሩ፡፡ ዝኾነ ኮይኑ ኣብቲ ኣተኣላልያ ነቲ ፀገም ንዛረብ ስለዘለና ኣረጋዊ ነዚኦም ነጥፍኣዮም እናበለ ንልዕሊ ሰለስተ ዓመት ፀኒሑ እዩ፡፡ ከመይ ከምዝጠፍኡ ዝፀሓፎ ፅሑፍ፣ ሰነድ እኒሀ እዩ፡፡ ማስረጃ እኒሀ ምሳይ ዝዘራረቦ ዝነበረ፡፡ እዚ እናገበረ ከምዝፀንሐ እናተፈለጠ ግን ድሕሪ እቶም ናይ ገምጋምን ክትዕን መድረኻት ምክያዶም ኣረጋዊ ይመደብ ተባሂሉ ኣብ ካሊእ ስራሕ ተመዲቡ እዩ፡፡ ኣብ መንጉኡ ግን ሓፍተይ ክርኢ ኢሉ ንሱዳን ከይዱ ብኡ ገይሩ ተሪፉ፡፡

 

 ናይ ግደይ እውን ከምኡ እዩ፡፡ ግደይ እውን ነቲ ሃፍታም ገባር ፀላኢና እዩ ዝብሎ ዝነበረ ሓሳብ ምስተስዓረ "ካልእ ውድብ ክፍጥር እየ" ኢሉ፡፡ ኣብ ውሽጢ ውድብ ኣይትኽእልን፤ ኣብ ሕብረተሰብ ግን ከምድላይካ ተባሂሉ ተፈቒድሉ፡፡ "እምበኣር ቅርሺ ሃቡኒ" ኢሉ ተዋሂብዎ፡፡ ነቲ ዝተውሃቦ ቅርሺ ሒዙ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ትግራይ ምዛር ጀሚሩ፡፡ ይኹን እምበር ክውደበሉ ዝኽእል ሰብ ኣይረኸበን፡፡ ደሓር ዘይሩ ዘይሩ ኣብ መወዳእታ ነቲ ዝተውሃቦ ገንዘብ ወዲኡ ተመሊሱ መፂኡ፡፡ እንደገና ገንዘብ ሓቲቱ፤ ተዋሂብዎ እውን፡፡ ስለዚ እቲ ኣተኣላልያ ብመሰረቱ ዲሞክራሲያዊ እዩ ነይሩ፡፡

 

እዚ እንትብሃል ኣናሽተይ ፀገማት ኣይነበሩን ማለት ግን ኣይኮነን፡፡ ብውሳናይ መልክዑ ግን ኣብቲ እዋን ፀገማት እንትፍጠሩ ናይቶም ፀገማት መበገሲኦም ብምፅናዕ ለውጢ ብዘምፅእ መልክዑ ዲሞክራሲያዊ ብዝኾነ መንገድን ነቶም ፀገማት እውን ካብ መሰረቶም ብዝፈትሕ መልክዑን እዩ ዝፍታሕ ነይሩ፡፡

 

ወይን፡- ከምቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ እቲ ቅድም ኢሉ ኣብቲ ውድብ ዝፀንሐ ባህልን ልምድን ኣፈታትሓ ፀገማት ሕዚ ኣብ ህወሓት ኢህወዴግ ከምቲ ናይ ቀደም ጥንካርኡ ሓልዩ ይኸይድ ኣሎ ዶ ክንብል ንኽእል?

 

ተጋዳላይ ስብሓት፡- ብምሉእነት ኣሎ ኣይብልን፡፡ ንኣብነት ኣብ 1993 ዓ/ም ዝነበረ ናይ ኣንጃ ምንቅስቓስ እንተርኢና ብኡ መጠን ዶ ከጋጥም ይግባእ ነይሩ? እናተድኣ ኢልና፣ ብሓደ እናደቀስና ብሓደ እናወደስና ነይርና ብኡ መጠን ከጋጥም ኣይግባእን ነይሩ፡፡ ምኽንያቱ ካብቶም ኣብቲ እዋን ዝነበሩ 30 ኣባላት ማእኸላይ ኮሚቴ እቶም 17 ናብቲ ዕግርግር እዮም ኣትዮም፡፡ እሞ ከዓ እዚኦም ዝውድሱ ዝነበሩ እዮም፡፡ ስለዚ ነቲ ኩነታት ኣቕዲምና ክንፈልጦ ዶ ኣይግብኣናን ነይሩ? ዝብል ሕቶ ኣለኒ፡፡ ሓቲተ እውን ስቕ ካብ ዝብል ኣቕዲምና ክንፈልጦ ምኽኣልና ነይርና፤ እየ ዝብል፡፡ ተኸኣኢልካ ምንባር ነይሩ፡፡ ምክእኣል፣ ዘይመትካላዊ ዝኾነን ሸፈጥ ዝተመልኦን ረኽቢ ነይሩ፡፡

 

ስለዚ ኣብቲ ቅድም ክብል ፀገማት ኣቕዲምካ ዝርኣየሉ ዝነበረ ባህሊ ሽዑ እዚ ኣይገበርናን፡፡ ናብቲ ተሃድሶ ዝብሃል ነገር እውን ኣይምኣተናን፡፡ ፖለቲካዊ ድኽመት እዩ እምበር ኣቐዲምና ንምርኣይ ዘፀገም  ኩነታት እውን ኣይነበረን፡፡ ክሳብ ህወሓት ውድብ ዘይብላ እትቐሪ ስቕ ኢልና ርኢና፡፡ ውድብ ኣይነበረን፡፡ ክሳብ እቲ ዝቕፅል ጉባኤ እቲ ካድረ እዩ ከም ውድብ ንውሰዶ ኢሉ እምበር ክልተ ሲሶ ኣባል እቲ ማእኸላይ ኮሚቴ ኣየነበረን እኮ፡፡ እዚ ምስ ኣጋጠመ ኣብ ኣተኣላልያ ግን ሕዚ እውን ድኽመት ነይሩና ኣይብልን፡፡ ከጋጥም ኣይነበሮን፤ ምስ ኣጋጠመ ግን ብመሰረቱ ዲሞክራሲያዊ ብዝኾነ መንገዲ እዩ ተኣልዩ፡፡ ምስ ኣለይናዮ ግን ደቂቕ ገምጋም ከዓ ኣይገበርናን፤ ዝበል እምነት ኣለኒ፡፡ ደቂቕ ገምጋም እንተንገብር ዘየቋርፅ ኩለመዳይ ጉዕዞ ምኸድና ነይርና ኢለ እየ ዝኣምን፡፡ እዚ ኩሉ ግዜ ዝዛረቦ እውን እዩ፡፡ ደቂቕ ገምጋም ክነካይድ ነይሩና፡፡ ስለዚ እቲ ፀገም ከጋጥሞ ኣይነበሮን፡፡ ኣተኣላልይኡ ግን ዲሞክራስያዊ እዩ ነይሩ፡፡ ምስተኣለየ ግን ብድሕሪኡ ሕመቕ ከጋጥም ብዘየኽእል መንገዲ ብደቂቕ ገምጋም ኣይተዓጀበን፡፡ እንተንግምግም ናይ 1997 ዓ/ም ፀገም ኣይመጋጠመን፡፡ ነቶም ካብ 1997 ዓ/ም ዝተነፀሩ ፖሊሲታት፣ ስትራተጂታት ንቕድሚት ዝወስድ ወያናይ ሓይሊ ኣይፈጠርናን፡፡

 

ኣብ 1997 ዓ/ም ዘጋጠመና ናይ ትምክሕቲ ሓደጋ ዝፍለጥ እዩ፡፡ ንትምክሕቲ ኩላትና ናይ ኢህወዴግ ኣባላት ክንምክቶ ይግበአና፡፡ ንብአዴን ጥራሕ ዝምልከት ኣይኮነን፡፡ ስለዚ ዋላ ነቲ 1997 ዓ/ም ዘጋጠመና ናይ ትምክሕቲ ፀገም ብዝግባእ ተረዲእና እናሰዓብና እንትንፈትሖ እቲ ሕዚ ዘጋጠመና ፀገም ኣይመጋጠመን ነይሩ፡፡ ሕዚ ካብዚ ክንመሃር ክንክእል ኣለና፡፡ ነቲ ፀገም ካብ መሰረቱ ጀሚርና ክንፈትሖ እንተኾይና ድማ ብላዕሊ እዩ ክጅምር ዘለዎ፡፡ እቲ ፀገም ኣብኡ ስለዝኾነ፡፡ ነቲ ዓብዪ ፀይቃም ሓዲግና ኣብቲ ንእሽተይ ፀይቃም ክነተኩር የብልናን፡፡ ከምቲ ኣብ 1985 ዓ/ም ዝገበርናዮ ክንገብር የብልናን፡፡ እቲ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ኣበይ ብርኪ ኣለና? ኢሉ ንባዕሉ ክርኢ ኣለዎ፡፡ ካብ ተመክሮና ክንመሃር ኣለና፡፡ ክንምሃር ድማ ኢና፡፡

 

ወይን፡- ትምክሕትን ፀቢብነትን ናይቲ ወያናይ ዲሞክራስያዊ ስርዓትና ሓደጋታት ምዃኖም ዝፍለጥ እዩ፡፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ህዝቢ ትግራይ ኢኮኖምያዊ ልዕልና ከምዘሎን ህወሓት ድማ ቁልፊ ናይ ፌደራል መንግስቲ ኣካላት ከምዝሓዘን ብዝተፈላለየ መንገድታት እንትግለፅ ይስማዕ እዩ፡፡ መንቀሊኡ እንታይ ክኸውን ይኽእል?

 

ተጋዳላይ ስብሓት፡- መንቀሊኡ ኢህወደግ እውን ኣውጅዎ እዩ፡፡ መንቀሊ ናይ ፀቢብነትን ትምክሕትን ብልሽው ኣሰራርሓን ተግባራት ፀረ ዲሞክራስን እዮም፡፡ እዞም ፀገማት ኣብ ሓደ እዋን ዝተፈጠሩ ኣይኮኑን፡፡ ኣብቲ ዝሓለፍናዮ 15 ዓመት እናተዋህለሉ ዝመፁ እዮም፡፡ ንሕና እውን ዘለናዮ ማለት እዩ፡፡ ዝኾነ ኮይኑ ትምክሕትን ፀቢብነትን መግለፅታት ሕመቕ እዮም፡፡ መንቀሊኦም ግን ኣካብነት ክራይን ባህርያት ፀረ ዲሞክራስን እዮም፡፡

 

እዚ ውድብ ወያናይ ዲሞክራስያዊ ውድብ እዩ፡፡ እቲ እንሃንፆ ዘለና ስርዓት ከዓ ካፒታሊዝም እዩ፡፡ ኢህወዴግ ድማ ከምቲ እንፈልጦ መሰረቱ ሸቃላይ፣ ሓረስታይ፣ ንኡስ ደላቢ ሃብትን ወያናይ ምሁርን እዮም፡፡ ስለዚ ኣብ ኢህወዴግ ካፒታሊዝም ብዘይ ሰብ ዋና እዩ ዝህነፅ ዘሎ፡፡ ካፒታሊዝም ዝሃነፁ ዓድታት ብብርዥዋ እዮም ሃኒፆም፡፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግን ንመጀመርያ ግዜ ካፒታሊዝም ብዘይ ሰብ ዋና ተኣዊጁ፡፡ ነዚ ዝገብሩ /ነቲ ካፒታሊዝም ዝሃንፁ/ መሪሕነት ናይ ኢህወዴግ እዮም፡፡ ግን ድማ ታሪኽ ዓዲልዎም ዘይስርሖም ይሰርሑ ስለዘለው ናይ ውሽጢ ውድብ ውዑይ ፖለቲካዊ ቃልሲ ክህሉ ነይርዎ፤ ኣለዎ፡፡ ፖለቲካዊ ቃልሲ ህዝባውነት እዩ፡፡ እዚ ከዓ ናይቶም ኣርባዕተ መደባት ጥራሕ እውን ኣይኮነን፡፡ ጠቕላላ ህዝቢ ኢትዮጵያ ካብቲ ዝነበሮ ግፍዕታት ነፃ ንምውፃእ ኩሉ በብደረጅኡ ክሳተፍ ኣለዎ፡፡ ስለዚ ናይ ህዝቢ ረብሓ ማእኸል ዘይገበረ ቀልጢፉ እውን ስለዝኸድዕ፣ ስለዝብስብስ ብውዑይ ቃልሲ ክሳነ ኣለዎ፡፡ ስለዚ እቲ መንቀሊኡ ናይ ህዝብን ሃገርን ረብሓ ዘቕድም ፖለቲካዊ ስራሕ፣ ውዳበታት ዘጠናኽርን ተሓታትነት ዘምፅእን ስራሕ ኣይተሰርሐን፡፡ ሰኑይ ሰሪቑ ሶሉስ ዝፍለጥ ስርዓት ኣይተሃነፀን፡፡ ኣብቲ ኣቀማምጣ ግን ትኽክል እዩ፡፡

 

ካብዚ ወፃኢ እንተርኢና ግን ትምክሕትን ፀቢብነትን ብመሰረቱ ናይቲ ዝመረተ ምሁር ኣተሓሳስባ እዮም፡፡ መሸጉጢ እዮም፤ መስረቒ፡፡ ዘይሰርቁ ከምዘለው፣ ዘየበላሸው ከምዘለው ንምምሳል ነቲ ህዝቢ ንመደንዘዚ ዝጥቀምሉ እዩ፡፡ ህዝቢ ከም ህዝቢ ትምክሕተኛ ኮነ ፀቢብ ኣይኮነን፡፡ ከምዚ ዝበለ ዝመረተ ኣተሓሳስባ ዝሓዘ ምሁር እዩ ነቲ ፈታዊ ህዝቢ ፀላኢ፣ ነቲ ፀላኢ ከዓ ፈታዊ እናበለ ዝውዕል፡፡ ሕዚ እቲ ቀንዲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ እውን ተፈጢሩ ዘሎ ነቲ ቀንዲ ፈታዊ ህዝቢ ፀላኢ እናገበርካ ምቕራብ እዩ፡፡ ነቶም ፀላእቲ ከዓ ፈተውትና ኢለምዎም፡፡ ህዝቢ ትግራይ ካብቶም ቀንዲ ፈታዊ ኮይኑ እናሃለወ ፀላኢ ተገይሩ ተቖፂሩ፡፡ ነዚ ተባሂሉ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ትግራይ ኢኮኖምያዊ ልዕልና ኣሎ ተባሂሉ፡፡ ብክልስ ሓሳብ እንተርኢናዮ እቲ እንኽተሎ ዘለና ስርዓት ናይ ሓደ ብሄር ልዕልና ንክህሉ ዝፈቅድ እውን ኣይኮነን፡፡ ኩሉ ካብ ክልሉ እዩ ግብሪ ዘኽፍል፡፡ ብኡ ኣቢሉ ከዓ ይመሓደር፡፡

 

እቲ ሕዚ ዝኸውን ዘሎ ከምኡ ዶ ክኸውን ነይርዎ? እንተድኣ ኢልና ግን፣ ክኸውን ኣይነበሮን፡፡ ብመሰረቱ ፖለቲካ ቃል ክኸውን የብሉን፡፡ ፖለቲካ እምነት /indoctrination/ እዩ፡፡ ስለዚ ስቕ ኢልካ ብቓል ጥራሕ ናይ ህወሓት ልዕልና የለን፡፡ ናይ ትግራይ ሕልፊ ኢኮኖምያዊ ተጠቃምነት የለን ኣይኮነን ክብሃል ዘለዎ፡፡ ኩሉ ሰብ ክሳብ ዝኣመነሉ፣ ተኣሚንሉ እውን ክሳብ ዝትግብሮ ክስረሓሉ ምተገበኦ፡፡ ነቲ ፀቢብን ትምክሕተኛን ምሁር ክተእምን ኣይትኽእልን፡፡ እቲ ህዝቢ ግን  ክሳብ ዝኣመነሉ ኣሚኑ እውን ነቲ ኣተሓሳስባ ክሳብ ዝስዕሮ መሪር ዝኾነ ቃልሲ ክካየድ ይግባእ ነይሩ፡፡ እዚ እንተዝግበር እቲ ብፀቢብነትን ትምክሕትን ዝተኣሰረ ህዝቢ ነፃ ምወፀ ነይሩ፡፡ ስለዚ እቲ ህዝቢ ካብዚ ዶ ነፃ ኣውፂእናዮ? ኣውፂእና፣ ፈታውየይ ፈታዊ፣ ፀላእየይ ፀላኢ  ክብል ዶ ገይርና? ብእምነት ጥራሕ እንተይኮነስ ብተግባር፡፡

 

ኣብዚ ህወሓት ከም ኣባል ናይ ኢህወዴግ ፀቢብነት ኮነ ትምክሕቲ ኣብዚ ብርኪ እዚ ክሳብ ዝበፅሕ፣ ኣሰላልፋ ክሳብ ዘዛብዕ፣ ሃገራዊ ድሕንነት ክሳብ ዝበላሾ ኣበይ ነይራ? ህወሓት እንትብል ኮላይ ንባዕለይ ሓዊሰ እየ፡፡ እዚ እንትብል ህወሓት ጥራሕ እዩ ተሓታቲ ማለተይ ኣይኮንኩን፡፡ ህወሓት ኣብ መድረኻት ኢህወዴግ ዝበለፀ ዶ ምኸደት ዶ ነይራ ካብ  ዝብል ሕቶ እየ ዝብገስ ዘለኹ፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ምንም እኳ እቲ ቓልሲ  ብኣውርኡ ናይ ኢህወዴግ እንተኾነን ተሓታቲ እውን ንሱ እንተኾነን ህወሓት ነቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኢትዮጵያ ዝነብር ትግራዋይ ተወዲቡ ክቃለስ እውን ገይራ እንተትኸውን እቲ ሓደጋ ምቐነሰ ነይሩ ዝብል እምነት ኣለኒ፡፡ እዚኦም ክልቲኦም ህወሓት ኣይገበረትን፡፡ ስለዚ እቲ ዝተፈጠረ ፀገም ኣብ ውሸጢ 15 ዓመት እናተኣከበ  ዝተፈጠረ ስለዝኾነ ኣነ እውን ተሓታቲ እየ፡፡ እቲ ኻልእ ዝተተከአ ሓይሊ እውን ተሓታቲ ኢለ እየ ዝኣምን፡፡

 

እዚ ኮይኑ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ትግራይ ሕልፊ ኢኮኖሚያዊ ተጠቃምነት ኣሎ፣ ናይ ህወሓት ኣብ ኢህወደግ ልዕልነት ኣሎ ወዘተ ዝብሃል ግን ከምቲ ተደጋጊሙ ዝብሃል ምንም መሰረት ዘይብሉ እዩ፡፡ ከምቲ "ክበልዕዋያ ዝደለዩ ኣባጉምባሕስ"ዝብሃል ነቲ ስርዓት ከፍርሱ ስለዝደለዩ ጥራሕ እዩ ኣብ ህወሓትን ህዝቢ ትገራይን መሰረት ገይሮም ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ፡፡ 

 

ወይን፡- እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ብዕምቆት ናይ ምሕዳስ መድረኽ ነቶም ተፈጢሮም ዝነበሩን ሕዚ እውን ዘለዉን ፀገማት ብመሰረቱ ዝፈትሕ ድዩ? ህወሓት ኮነ ኢህወደግ ነቶም ፀገማት ብዝግባእ ተረዲኦምዎ ድዮም? ክሳብ ሕዚ ዝኸድዎ ርሕቐት ከ እንታይ ይመስል?

 

ተጋዳላይ ስብሓት ፡- ሓደ ነገር እቲ ናይ ተሃድሶ ኣዋጅ ምእዋጁ ሓደ ዓብዪ ዓወት እዩ፡፡ እዚ ሓደ ጉዳይ ኮይኑ በብእዋኑ  እናተዋህለለ ዝመፀ ሕመቕ ስለዘሎ ግን ብሓደ ግዜ ንምፍትሑ ኣፀጋሚ እዩ፡፡ ኣብቲ እናተዋህለለ ዝመፀ ሕመቕ እቲ ዋና ክሳርኡ ቅርሺ ኣይኮነን፣ እቲ ዋና ክሳርኡ ሓይሊ ሰብ እዩ፡፡ ሓይሊ ሰብ እዩ እንትብል እንተለኹ ዝተባላሸወ ሓይሊ ሰብ እዩ፡፡ ዝኸሰርናዮ ሰብ ካብቲ ብሰንኪ ዝተፈላለዩ ተግባራት ኣካብነት ክራይ ዝሰኣናዮ ቢልዮናት ንላዕሊ እዩ፡፡ ብሰንኪ ዘይምፅራይን ዘይምጥንኻርን ውዳበታትን ትካላዊ ኣሰራርሓታትን ዝኸሰርናዮ ሰብ ብዙሕ እዩ፡፡ ብዙሕ ሰብ እዩ ተቓፂሉና፡፡ ዓብዪ ኪሳራ እዩ ኣጋጢሙ፡፡ መሸጎጢ ስርቂ፣ መሸጎጢ ሕመቕ እናሰርሐ ዝመፀ ሰብ በዚሑ፡፡ ስለዚ ነዚ ሕመቕ በብእዋኑ እናዐረናዮ ስለዘይመፃእና እናተበራኽተ መፂኡ፡፡ ኔትዎርክ እናተፈጠረ ስለዝመፀ ብቐሊሉ ዝፍታሕ ኣይመስለንን፡፡ ይኹን እምበር ድሕሪ እቲ መድረኽ ብዕምቆት ምህዳስ ዝሓሸ ኩነታት ኣሎ፤ መሰረታዊ መፍትሒ ንምምፃእ ግን ክንድቲ ንቑልቁል ዝተጓዓዝናሉ እዋን ዋላ እኳ እንተዘይኣፅንሐ  ሰለስተ ኣርባዕተ ዓመት ክወስድ ይኽእል እዩ፡፡ ሕዚ ናብቲ ኣንፀላልዩ ዝነበረ ናይ ምብትታን ሓደጋ ዘይንበፅሐሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ፡፡ እዚ ሓደጋ ብፍፁም ድሕሪ ሕዚ ኣይድገምን ናብ ዝብል ብርኪ ግን ኣይተበፅሐን፡፡ ብዙሕ ዝተበላሸወ ሰብ ስለዘሎ  እዚ ክሳብ ዝውይን ወይ እውን ብኻልእ ወያናይ  ሓይሊ ክሳብ ዝትካእ ግዜ ክወስድ እዩ፡፡ ሕዚ እንታይ እዩ ነቲ ፀገም ምግንዛብ ሓደ ጉዳይ እዩ፡፡ ነቲ ግንዛበ ብጥልቀት እንተዘይተረዲእኻዮ እሞ ኣዐሪኻ እንተዘይፀሊእኻዮን በዚ ሕዚ ተሓድሶ ኣየድልየናን ናብ ዝብል ብርኪ እንተዘይተበፂሑ ዋጋ የብሉን፡፡ ምኽንያቱ ተሃድሶ ናይ ሕመቕ እዩ፡፡ ተኣጂልካ ትፀንሕ ተሃድሶ ትብል፡፡ ድሕሪ ሕዚ ቀጥ ኢልና ክንከይድ ኣለና፡፡ ዝቕፅሉ እናበዝሑ፣ ዝስተኻኸሉ እናወሓዱ፣ ዝልወጥ እውን እንተሃልዩ ብተኸታታሊ እናለወጥና ክንከይድ አለና፡፡ እዚ ልምዲ ክኸውን ኣለዎ፡፡ ምቕፃል፣ ምምሕያሽ ለውጢ ዘድልዮ እንተኾይኑ ኸዓ ምልዋጥ የድሊ ኣብቲ ኣመራርሓ፡፡ ኣብ እንግሊዝ ምቕፃል /continutiy/፣ ምምሕያሽ /improvemen/፣ ምልዋጥ /change/ ዝብልዎ ኣለዎም፡፡ ንሕና እውን ነዚ ብዝግባእ ክንትግብሮ ኣለና፡፡ ናብቲ ዘየቋርፅ ጉዕዞ ዕብየት ክንኣቱ እዚ ምግባር ይሓተና እዩ፡፡ እቶም ሕመቓት ኣብቲ ህዝቢ ክሳብ ክንደይ ሓደጋ ምዃኖም፣ ኣብቲ ሃገር ክሳብ ክንደይ ሓደጋ ምዃኖም ክንርዳእ ኣለና፡፡

 

 ከምቲ ቅድም ክብል ዝገለፅክዎ ክሳብ ሕዚ በቲ ተፈጢሩ ዝነበረ ሓደጋ ካብ ምብትታን ዘድሕን ስራሕ ተሰሪሑ ኣሎ እየ ዝብል፡፡ እቲ ከም ሓደ ዓብዪ ውሕስነት ገይረ ዝወስዶ ግን እቲ ዝቕፅል ጉባኤ ሓደ ጠቓሚ ስጉምቲ ብምውሳድ ንቕድሚት ክመርሐና፣ ንቕድሚት ብሓደ ግዜ ክወስድና ዘይኮነስ ካብቲ ሕዚ ዝኒሀ ምርግጋእ ብዝሓሸ ናብ ግዚኡ ዝተፈለጠ ብዕምቆት ምሕዳስ ከእትወና ይኽእል እዩ ዝብል ግምት ኣለኒ፡፡ ከእትወና እውን እዩ፡፡ እዚኣ እንተምሊጣ ግን ሽግር ክፍጠር እዩ፡፡

 

ወይን፡- ካብቲ መድረኽ ብዕምቆት ምህዳስ ዝጅመር ክሳብ ሕዚ ኣብ ዝተሰርሑ ስራሕቲ ዘለካ ገምጋም፡፡ ካብቲ ሃገራዊ ምርግጋእ ብዝዘለለ እንታይ ዝመፀ ለውጢ ኣሎ ትብል?

 

ተጋዳላይ ስብሓት፡-  እቲ መሪሕነት ብዝግባእ ተዓጢቑ እዩ፣ እቲ ህዝቢ ካብቶም ሓጥያታት ወፂኡ እዩ ዝብል እምነት የብለይን፡፡ ነቶም እቲ ገምጋም ምህዳስ ዘቐመጦም ሕመቓት ሓደ ብሓደ እንተርኢና እኮ ዝኾነ ሰብ ዝርድኦን ክምልሶ እውን ዝኽእልን ሕቶ እዩ፡፡ ኣብቲ መድረኽ ምህዳስ ዓበይቲ ሓደጋታት ተባሂሎም ካብ ዝተቐመጡ ፀገማት ፀቢብነትን ትምክሕትን ብቐንዱ ክጥቀሱ ዝግብኦም እዮም፡፡ ሕዚ ነዚ ፈሊና እንተሪኢናዮ ኣብ ምንታይ ብርኪ ኣሎ? ፀቢብነትን ትምክሕትን ካብቲ ህዝቢ ነቒልካ ንምውፃእ ዘኽእሉ ስራሕቲ ዶ ንሰርሕ ኣለና? እቲ ህዘቢ ነቶም ናይ ፀቢብነትን ትምክሕትን ኣተሓሳስባታት ዝዘርኡ ዝነበሩ ፀላእቱ ፀላእተይ እዮም ከ ይብል ዶ ኣሎ? ነቲ ፈታዊኦም  ፀላእየይ ዝበልዎ ኸ ፈታውየይ እዩ ዶ ይብሉ ኣለው?

 

ካልኣይ ኣብቲ ጉዳይ ዲሞክራሲ እንተሪእና፣ ፀረ-ዲሞክራሲ ኣብ ውሽጢ ውድብ፣ ፀረ-ዲሞክራሲ ምስ ህዝቢ ዝብል እዙይ ከ ኣብ ምንታይ ኩነታት ኣሎ? ኣብ ውሽጢ ውድብ እንትብሃል ኣብ ውሽጢ ኢህወዴግ ዘለዋ ውድባት ኣብ መንጐኦም ምትእመማን ኣሎ ዶ? ሓደ ኢና፣ ሓንቲ እያ ፕሮግራምና ዝብል ኣተሓሳስባ ዶ ኣሎ ሕዚ? ናይ ህወሓት ፕሮግራም ናተይ ፕሮግራም እዩ ዶ ይብል ኦፒዲኦ? ብአዴን ናይ ዲህዴን ወይ ናይ ካልኦት ውድባት ፕሮግራም ናተይ እዩ ዶ ይብል? እቶም ኣብ ዝተፈላለዩ ውድባት ዘለው ሕመቓት ናተይ ሕመቕ እዩ ዶ ይብሉ እቶም ውድባት? ህወሓት እውን ከምኡ፡፡ ፕሮግራሞም እኮ ናይ ኩሎም ሓንቲ እያ፡፡ እቲ ብሄራዊ ዝበሃል ቅርፂ /form/ እዩ፡፡ ህወሓት እቲ ቃልሲ እንትጅምር እንተሎ እውን ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ጐንፂ ቀዳማይ ናይ ብሄር እዩ፡፡ እቲ ካልኣይ ከዓ ናይ ሓረስታይ እዩ ኢሉ እዩ ተቓሊሱ፡፡ ስለዚ ኣብቲ ብረታዊ ቃልሲ እውን እቲ ቅርፂ /መልክዕ/ ናይቲ ቃልሲ እዩ ብሄራዊ ነይሩ እምበር ትሕዝቶ እቲ ቃልሲ ግን ደርባዊ እዩ ነይሩ፡፡

 

ስለዚ ኢህወዴግ ነቲ ቁምነገር /ትሕዝቶ/ ናይቲ ቃልሲ ብኣግባቡ ተረዲኡ ናይ ኩላትና ዕላማ ሓንቲ እያ ኢሉ ኣብ ኩሎም ዲሞክራሲያዊ ዝኾነ ረኽቢ ክህሉ ዶ ገይሩ? እንተኢልና፣ ኣነ ከምኡ ዘለው ኣይመስለንን፡፡ ምስኽኻፍ ዘሎ ይመስለኒ፡፡ ካሊእ ብልሽው ኣሰራርሓ እውን ፀገም እዩ ተባሂሉ ተቐሚጡ ኣብቲ ተሃድሶ፡፡ ወንበር ንውልቀ ረብሓኻ ምውዓል ኣሎ ተባሂሉ፡፡  ኣብዚ ነቲ ስርዓት እንተይ ኣፅረኻ፣ ነቲ ቕድም ዝነበረ እንተይጋላህኻ፣ ነቲ ግዕዝይና ዝፈጠረ ኣካይዳን ኣፈፃፅማን እንተይፈተሽካ ነቲ ፀገም ምፍታሕ ኣይክኣልን፡፡ ኣብ ታሕቲ ኸ እንታይ ለውጢ ኣሎ? መለለይ ካርዲ ብነፃ ዶ ይወሃብ ኣሎ? ዕዳጋታት ከመይ ኣለው? ኣብ ውሽጢ ውድብ ከ ኣብ ሕድሕድ ውድባት ዝተወደበ ስርዓት ዝሓዘ፣ ንመሰረታዊ ጉዳያት ትኹረት እናተውሃበ ዶ ይግምግም ኣሎ? ወይስ ናይ ውልቀ ሰባት ምትእስሳር ኣሎ? ኔትወርክ አሎ? ስለዚ እዚ ቆፂርካ ዝፍለጥ ስለዝኾነ ኣብቶም ኣብቲ ገምጋም ዝተቐመጡ ሕመቓት ዝተፈጠረ ለውጢ ዝኾነ ሰብ ዝርድኦን ክግምግሞ እውን ዝኽእልን እዩ፡፡ ኣይተ እከልን ኣይተ እከለን ነቲ ዝነበረ ብልሽው አሰራርሓ ተጠቒሞም ሰሪቖም፡፡ ወይ ከዓ ነቲ ስርዓት ኣብ ምብልሻው ኢድ ነይርዎም ዝብል ወፂኡ ዶ ኣይወፀን፡፡ ኣነ ነዚ ኣይፈልጥን፡፡ ኣብ ላዕሊ እየ ዝብል ዘለኹ፡፡

 

ወይን፡-  እቲ ንቕድሚት ዝካየድ ጉባኤ ነቶም ዘለዉ ድምር ፀገማት ኣብ ምፍታሕ ታሪኻዊ ብፅሒት ንክህልዎ ዘለካ ትፅቢት ደጋጊምካ ገሊፅካ ኣለኻ፡፡ እዚ ንክኸውን ብኣግኡ ክስርሑ ዝግበኦም ስራሕቲ እንታይ እዮም?

 

ተጋዳላይ ስብሓት፡- ነቲ ዝመፅእ ዘሎ ጉባኤ ዘሎ ትፅቢት ኣብ ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት እውን ተላዒሉ እዩ፡፡ እቲ ሓደ ንህወሓት ዓብዪ ዓወት ክኸውን ዝኽእል እውን እዚ እዩ ክኸውን ዝኽእል፡፡ ማለት ቅድሚ እቲ ጉባኤ ብዝግባእ ገምጊሙ ክመፅእ ኣለዎ፡፡ ኣብ ኢህወደግ እውን ከምኡ፡፡  ኣርባዕቲኦም ውድባት ሓደ ኣጀንዳ ናይ ጉባኤ ክሕዙ ኣለዎም፡፡ ንኣብነት ኣብቲ  ሕገ-መንግስቲ፣ ናይ ህዝቢ ውዳበታት፣ ናይ ፓርቲ ኣወዳድባን ኣሰራርሓን፣ ናይ ፀላእቲ ወዘተ መሰረት ዝገበሩ መሰረታዊ ኣጀንዳታት ሒዝካ ምእታው ይረኣየኒ፡፡ ምኽንያቱ ኣብ ትሕቲ ኢህወዴግ ዘለዉ ውድባት ሓደ እዮም፡፡ ኣሰናዳዊት እቲ ጉባኤ እውን ናይ ኩሎም  ሓደ ክኸውን ኣለዎ፡፡ እቲ ሓደ ውድብ ጉባኤ እንትገብር እውን ሰለስቲኦም ዝካፈልሉ ክኸውን ኣለዎ፡፡ ክሳብ ሕዚ በበይንትና ኢና እናካይድና ነይርና፡፡ እቲ ሓደ እንተካይድ እውን ከምኡ፡፡ ኣብቶም ኣጀንዳታት ድማ ብሰፊሑ ምይይጥ ዝግበረሉ ክኸውን ኣለዎ፡፡ ኣባል ጥራሕ እንተይኮነስ መሰረታዊ እቶም ማሕበራዊ መሰረታትና እውን ክመያየጥሉ ኣለዎም፡፡ ትሕዝትኡ ህዝቢ ዝፈልጦ ክኸውን ይግባእ፡፡

 

ነዚ ኣጀንዳ እዚ ፅሑፋት ዘዳልው እውን ካብ ኣርባዕቲኦም ውድባት ዝተውፃእፅኡ ገይርና ሓደ ውድብ ኮይና እንተካይድና እቲ ጉባኤ መጀመሪ ናብ ዘየዳግም ተሃድሶ ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ ዝኾነ ኮይኑ አቲ ዝቕፅል ጉባኤ  ከም ናይ ኢህወዴግ ብሓዱሽ ምፍጣር ገይሮም ዝሪእዎ ብዙሓት እዮም፡፡ ነቲ ኣነ ዝብሎ ዘለኹ ኣጀንዳታት ዝሓዙ ካልኦት እውን ኣለዉ እዮም፡፡ ስለዚ ነዚኦም ኣኻኺብካ ትሕዝትኡ፣ ኣወዳድብኡን ኣካይድኡን እንታይ ይኹን ዝብል መበገሲ ፅሑፍ /ፕሮፖዛል/ ኣቕርቡ እንተዝብሃሉ ነቲ ዝምልከቶ ኣካል ከቕርቡ ከምዝኽእሉ እውን ይግመት፡፡ ነዚ እቲ ኣባል ጥራሕ እንተይኮነስ እቲ ህዝቢ ብምልኡ ዝፅበዮ ዘሎ ጉዳይ እዩ፡፡ ልምዓት ይፅበ፣ ፍትሒ ይፅበ፣ ወዘተ … ካብቶም ዝፅበዮም ሓደ ግን እቲ ዓብዪ እዚ እውን እዩ፡፡

 

ስለዚ ንኣይ እቲ ክሳብ ሕዚ ኣብቲ መድረኽ ምህዳስ ዝተሰርሐ መረጋግኢ እዩ፡፡ ድሕሪ እቲ ጉባኤ ግን ብዝሕዚ ናብ ተሃድሶ ከምዘይንምለስ መጀመሪ እቲ ዘየቋርፅ ጉዕዞ ዕብየት ዝረጋገፀሉ በሪ ክንፈጥር ኣለና፡፡ እዙይ መጀመሪ ምስረታ ኢህወዲግ እዩ እውን እንተብልኩ ኢህወዲግ ዶ የለን እዩ ከይብሃል ኢህወዲግ ከም ብሓዱሽ ዝፈጠረሉ ታሪኻዊ ጉባኤ ክኸውን እዩ ብምባል ክገልፆ፡፡ ኣብ ቀረባ እዋን ካልኣይ ክፋል ናይዚ ፅሑፍ ክቕፅል እዩ፡፡

 


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 961
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010