እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

5196385
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
57
3781
23748
5145598
100443
128136
5196385

Your IP: 54.80.189.255
2018-05-26 00:04

ጥሕሰት ሕግን ጉሕለት ቅርሽን ኣብ ኣዳራሽ ሃፍቶም?

here we go
selam new

ዲዛይን ኣዳራሽ ሃፍቶም እንዳስላሰ /ሽረ/

ቀዳማይ ክፋል

ሓደ ሕ/ሰብ ሕቶ ልምዓቱ ስለዘይተመለሰ ጥራሕ ዘይኮነስ ብሰንኪ ጉድለት ኣሰራርሓ ኣብቲ ዝተሰርሓሉ ልምዓት እውን ሕቶ ከልዕል ክነቅፍ ወይ ክድግፍ ይኽእል እዩ። ብፍላይ ምሉእ ቅድመ መፅናዕቲ ከይተገበረሎም ኣብ ዝስርሑ፣ ወይ እውን ምስተሰርሑ ሰኣን ግቡእ ክትትል ኣብ ዝዓንው ልምዓታት ተደጋጋሚ ሕቶ ሰናይ ምምሕዳር ክለዓል ግድን እዩ። እዚኣቶም ገሊኦም ብሰንኪ ምንኣስ ዓቕሚ ሰብ ሞያ ገሊኦም ከዓ ብሰንኪ ድኽመት ኣመራርሓ ዝፍጠሩ እዮም። ብፍላይ ቅድመ ምድላው ተወጊኑ ብመፅናዕቲ ዘይተሰርሐ ስራሕ ንህዝብን መንግስትን ናብ ምቅሕሓር እናእተወ ከምዝርከብ በቢኸባቢኡ እንዕዘቦ ፀሓይ ዝወቕዖ ሓቂ እዩ። ምስ ዛዕባና ዝሳነ ሓደ ኣብነት ክነስዕብ እሞ ናብ ዝተበገስናሉ ርእሰ ጉዳይ ክንኣቱ።

ኣብ ወረዳ ኣፅቢ ወንበርታ ኣንጉሌታን ሃይላይን ዝተብሃላ ክልተ ጣብያታት ኣለዋ። ኣብዘን ጣብያታት ዝነብር ኣስታት 3000 ዝግመት ህዝቢ ፅሩይ ዝስተ ማይ ክረክብ ተሓሲቡ እዩ ነይሩ ኣብ 2007 ዓ.ም 89 ሚልዮን ወፃእ ዝተገበረሉ ዲጋ ዝተሃነፀሉ። እቲ ዝገርም ግን ህንፀት እቲ ዲጋ መስተወደአ እቲ ሸተኡ ዘይምውቅዑ እዩ። እቲ ዲጋ ኣብ እዋን ክረምቲ ዝወሓዘ ማይ ይዓቁር እሞ ኣብ ሰለስተ ወርሒ እናነፀፈ ሕዚ ማይ ዝበሃል ዘይብሉ ግድብ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ክኸውን ዝኸኣለ እኹል መፅናዕትን ቅድመ ድልውነትን ከይተገበረሉ ናብቲ ህንፀት ስለዝኣተወ እዩ። እቲ ዘሕዝን ከዓ ሓረስቶት እቲ ከባቢ “እዚ ቦታ ማይ ኣየዕቁርን ግደፉ ኣብዚ ኣይትገድቡ” እናበሉ እናሃለዉ እቶም ሰብ ሞያ ግን ፀማም እዝኒ ሂቦም 89 ሚልዮን ዝኣክል ገንዘብ መንግስትን ህዝብን ንበለል ክተርፍ ምግባሮም እዩ። (ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ዝርዝር ሓበሬታ እንተደሊኹም ፋና መጋቢት 13 ኣብ ዘሕለፎ ዜና ኣቲኹም ምርኣይ ትኽእሉ ኢኹም)

ከምዚ ዝበለ ጉዳይ ሕቶ ሰናይ ምምሕዳር ዘየልዐለ ደኣ እሞ ኣየናይ ከልዕል? ኣብ ክልልና ትግራይ ከምዚኦም ዝኣመሳሰሉ ፀገማት ብዙሓት እዮም። ምስተተኽሉ ፍልሖ በሊዑዎም ዝዓንዉ ፓሎታት መብራህቲ፣ ምስተሃነፁ ዝፈርሱ መንበሪ ሓባር ኣባይቲ፣ መስተሰርሐ ሽዑ ንሽዑ ዝብንቀር ኣስፓልቲ፣ ብኣውርኡ ኸዓ ብሚልዮናት ገንዘብ ዝበልዑ ምስተገደቡ ማይ ዘይዓቑሩ ግድባት ወዘተ ክንደይ እሞ ክበሃሉ። ብዛዕባ እዞም ዓበይቲ ፕሮጀክትታት ሓደ ገዚፍ ዳህሳስ ኣካይድና ኣብ ቀፀልቲ ሕታማትና እንምለሶ ጉዳይ ኮይኑ፤ ንሎሚ ሓደ ቅድመ ምድላውን መፅናዕትን ዘይተገበረሉን ብኣውርኡ ኸዓ ኣሰራርሓን ሕግን ከይተኸተለ ናብ ተግባር ዝኣተወ እሞ ኣደዳ ሕቶ ሰናይ ምምሕዳር ናብ ዝኾነ ሓደ ፕሮጀክት ክንወስደኩም።

“ኣዳራሽ ሃፍቶም” እናተብሃለ ይፅዋዕ፤ ኣብታ ሕምብርቲ ምጅማር ቃልሲ ከተማ ሽረ ተወሊዱ ንዝተጋደለ፤ ተጋዲሉ ድማ ፈላማይ ስውእ ህወሓት ኮይኑ ኣብ ታሪኽ ተጋድሎና ንዝተመዝገበ ተጋዳላይ ሃፍቶም ንምዝካር ተባሂሉ ዝተሰርሐ ኣዳራሽ እዩ። እዚ ኣዳራሽ ንእሹተይ ስለዝነበረ ጥራሕ ዘይኮነስ፤ ኣብታ ከተማ ህዝቢ ክእከበሉ ዝኽእል ገዚፍ ኣዳራሽ ክስራሕ ስለዝተደለየ እቲ ናይ ቀደም ኣዳራሽ ፊሪሱ ብሰፊሑ ክስራሕ መደብ ይተሓዘሉ።

ይኹን እምበር ሕፅረት ኣዳራሽ ከተማ ሽረ ፈቲሑ ኣብ ውሽጢ ክልተ ዓመት ልዕሊ 2000 ህዝቢ ዝእከበሉ ማእኸል ኮንፈረንስ ክኸውን ኣብ 2005 ዓ.ም ህንፀቱ ዝተጀመረ ኣዳራሽ፤ ኣሽንባይ ኣብ ክልተ ዓመት ክውዳእ ክሳብ ሕዚ ኣብ ሓሙሽተ ዓመቱ እውን ኣይተዛዘመን ዘሎ። ዘይተዛዘመሉ ምኽንያት ኣበጋግስኡ ቅኑዕ ስለዘይነበረ እዩ። እቲ ቀንዲ ፀገም ግን ዘይምዝዛሙ ዘይኮነስ ኣብ ከይዲ ኣሰራርሕኡ ካብ ዝሰረሖም ዘንጠባጥቦም፣ ስራሕቲ ዝበዝሕዎ ብበሰርን ግዕዝይናን ኣዕለቕሊቑ ሰንኪ ስእነት ሰናይ ምምሕዳር ኮይኑ ምቕፃሉ እዩ። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ከምቲ ኣብ መእተዊና ዝገለፅናዮ እቲ ስራሕ ክስራሕ እንትሕሰብ በቲ ሕግን መስርሕን መሰረት ብእኹል መፅናዕቲ ተማእኺሉ ስለዘይተኣተወ ኣደዳ ጉሕለትን ጥፍኣትን ክኸውን እዩ ክኢሉ። ኣብቲ ህንፀት ዘጋጠመ ጥሕሰት ኣሰራርሓን ዘስዐቦ ሃሰያን ሓደ ብሓደ ክንርኢ ኢና።

ከም ኣሰራርሓ እንተደኣ ኮይኑ ከምኒ ከተማ ሽረ ዝኣመሳሰላ ከተማታት ትሕቲ 7.5 ሚልዮን ዝውድእ ፕሮጀክት እንተደኣ ኮይኑ እየን በዓልተን ክሰርሓ ዝፍቀደለን። ካብቲ ዝተጠቐሰ ገነዘብ ንላዕሊ እንተኾይኑ ግን ንኽልል ዝምልከት ጉዳይ እዩ ዝኸውን። እዚ እቲ ቀዳማይ ነገር እዩ። ካልኣይ እቲ ዝስራሕ ፕሮጀክት ነዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ግቡእ ምላሽ ምስ ረኸበ እዩ ናብ ተግባር ክሰጋገር ዘለዎ። ቀዳማይ እቲ ዝስራሓሉ ቦታ ካብ “ይግበኣንን” ካብ ሕቶ ዋንነትን ነፃ ክኸውን ኣለዎ። ካልኣይ ካርታ መረጋገፂ ዋንነት (site plan) ክወፀሉ ይግባእ። ሳልሳይ Environmental impact assessment (ንሕ/ሰብን ከባብን ዝህልዎ ፅልዋን ተፅዕኖን) ክፅነዐሉ ትፅቢት ይግበረሉ። እዚ ምስተወገነ እዩ ብራብዓይ ደረጃ ግምት በጀት ዝቕመጠሉ። ነቲ ግምት መሰረት ተገይሩ ከዓ ናብ ጨረታ ይወፅእ።

ኣዳራሽ ሃፍቶም በዘን ሕግታት እዚኣተን ኣቢሉ ዶ ሓሊፉ እንተደኣ ተባሂሉ ግን “እምበር ዶ ኸ ኣብ ዓዲ ሕግን ስርዓትን ኢና ዘለና?” ኢልካ ክትሓትት ብዝገብሩ ጥሕሰታት ኣሰራርሓ እዩ ተዋሒጡ ናብ ስራሕ ተሰጋጊሩ። ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝገለፅናዮ እቲ ኣዳራሽ ከባቢ 23 ሚልዮን ዝውድእ ስለዝነበረ ንኸተማ ሽረ ዝምልከት ፕሮጀክት ኣይነበረን። እንተገደደ “ዓቕሚ እኒሀኒ እሞ ይፈቐደለይ” ኢሉ እኳ ናብ ክልል ደብዳበ ከይፀሓፈ እዩ ስርዓት ጥሒሱ ናብ ጨረታ ኣውፂኡዎ። 23 ሚልዮንን 369 ሽሕን 153 ነጥቢ 34 ሳንቲም ንዝስዓረ ኣካል እቲ ውዕል ተዋሂቡዎ። እቲ ፀገም ኣብዚ ጥራሕ ዝተሓፅረ ኣይኮነን። ሱሩ ካብ ምንውሑ ንላዕሊ ዝተዋደደ ጥፍኣት ምህላዉ ዘመላኽት እውን እዩ። ምኽንያቱ እቲ ቦታ ካርታ መረጋገፂ ዋንነት (site plan) ከይተሰረሓሉ ናብ ተግባር ምእታዉ እውን ካልእ ጥሕሰት እዩ። እቲ Environmental impact assessment ዝተብሃለ እውን ኣይተኻየደሉን። ጥራሕ እቲ ቅርሺ ምስተሰለዐ እዩ ተብተብ ተባሂሉ ናብ ህንፀት ተኣትዩ። ናበይ ደኣ እዩ እዚ ኹሉ ተብተብ? ንምንታይ ከ እዩ ብተብተብ ክህነፅ ተደልዩ? ብድሕሪ እዚ ጉዳይ ከ እንመን ኣለዉ?

“ተብተብ” ዝበልናሉ ምኽንያት እዞም ዝጠቕስናዮም መስርሓት ምጥሓሱ ጥራሕ ዘይኮነስ ብሰንኪ እዚኣቶም ከማልኦም ዝግብእዎ ዝነበሩ ብጣዕሚ ብዙሓት ትሕዝቶታት ከየማልአ ናብ ተግባር ክኣቱ ስለ ዝኸኣለ ኢና። እቲ ኣዳራሽ ነቶም ኣብ ላዕሊ ዘቐመጥናዮ ኣሰራርሓታት ስለዘይተኽተለ እኹል ናይ ሰብ ሞያ ርኢቶ ኣይተቐመጦን። ንኣብነት ናይ መብራህቲ፣ ሳኒቴሪ፣ ናይ ሳውንድ ሲስተም ወዘተ ግቡእ ሞያዊ ሓገዝ ስለዘይረኸበ ካብ ዲዛይን ሰፐስፊኬሽን ጀሚሩ ብዙሓት ጎደሎታት ክርከብዎ እዮም ክኢሎም። መብራህትን መመሓላለፊ ድምፅን ዘይብሉ ኣዳራሽ ኣዳራሽ ድዩ ህድሞ እዩ ክኸውን መቸም ዝሰሓት ኣይኸውንን። እቲ ኣዳራሽ ካብ መፈለምትኡ ተሓሲብሉ ስለዘይተኣተወ ወይ እውን ኮነ ተባሂሉ ስለዝተለወሰ ጎደለታቱ ቆፂርካ ዝውድኡ ኣይኮኑን። እዚ ከዓ ብኣውርኡ ነቲ ተቐባሊ ውዕል ዝጎድእ እኳ እንተኾነ ፅባሕ ሕቶ ዘልዕልን ነቲ ህንፀት ዘተኣጓጉልን ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ብሰንኪ ሸለልትነት ይኹን ፀገም ክራይ ኣካብነት ኣብ ምብልሻውን ምጥፍፋእን ዝተረኽቡ ሓለፍቲ ስራሕ ተሓተቲ ከምዝኾኑ እውን ንማንም ግልፂ እዩ።  

ካብ መጀመርታ ስፐስፊኬሽን እቲ ጨረታ ብኽልል ክስራሕ እናተገበኦ ከተማ ባዕሉ ስለ ዘቕረበ ኣብቲ ዲዛይን ኣርባዕተ ዓበይቲ ፀገማት ከጋጥሙ ክኢሎም። እቲ ሓደ ኣብ ስፐስፊኬሽን ዝወፁ ኣብ “ድረዊንግ” (ኣብቲ ካርታ) ግን ዘይተኻተቱ ስራሕቲ ተረኺቦም። ንኣብነት “ስፌር ኤንድ ሳስፓንድድ ስላፕ”፣ wall sound proof (መቆፃፀሪ ድምፂ ግድግዳ) down pipe (መውረዲ ቀልቀል ላዕለዎት ደብርታት) ኣብቲ ካርታ ተሳኢኖም። ኣብቲ ጨረታ ግን ተዘርዚሮም ስለዘለዉ ቅርሺ ተበጂቱሎም እዩ። እሞ እዚኣቶም ኣብ ካርታን ኣብ መሬትን ዘየለዉ ቅርሺ እንተተመዲብሎም ሃፍቲ ህዝብን መንግስትን ኣበይ ኣትዩ ክበሃል ይካኣል? ካልኣይ ኣብ ካርታ ወይ ፕላን ተቐሚጦም “ዲተይል ኢኩይፕመንት ኢንዲኬተር” (ዝርዝር መግለፂ ዓይነታት ንብረት) ዘይብሎም ከም Top slab cover ዝኣመሳሰሉ ስራሕቲ እውን ተረኺቦም። እዚ ከዓ ዘየድልዩን ነቲ ኣዳራሽ ኣብ ሓደጋ ዘእትዉን ኣቑሑ ንዘይምግዘኦም ውሕስና የስእኖ። ሳልሳይ ኣብ ካርታ ወይ ፕላን ተሳኢሎም ኣብቲ ስፐስፊኬሽን ዘይተቐመጡ ስራሕቲ እውን ተረኺቦም። ንኣብነት መድረኽ መደያይቦ ባይታ፣ ንጉድኣት ኣካል ዝኸውን መደያይቦ፣ “ሳንብሬከር” (መከላኸሊ ፀሓይ) PBC title ( ምንፃፍ ፕላስቲክ) ወዘተ።

እዚኣቶም እቶም ኣብ ገሊኡ ሃልዮም ኣብ ገሊኡ ዘይተኻተቱ ስራሕቲ ኮይኖም፤ ብኣውራኡ እቲ ኣዳራሽ ከካትቶም እናተገበኦ ጠቕሊሎም ዝተረስዑ ስራሕቲ ምህላዎም ከዓ እቲ ዝኸፈአን ራብዓይን ፀገም እዩ ኮይኑ ተረኺቡ። ንኣብነት መከላኸሊ ስርፀት ማይ፣ ናይ ተገልጋላይ ካፌ ዓይነ ምድሪ (toilet store at ground)፣ septic tank (ኣብቲ ኣዳራሽ ናይ ዘለዉ ብምሉኦም “ሽቓቓት” ተቒቢሉ ዝውህለለሉ ገንኢ እቶም ዓበይቲ እዮም። ኣብዚ፣ እቲ ብጣዕሚ ዝገርምን ኣዳራሽ ዝኣክል ብዘይ ዓይነ ምድሪ (ንመኹዐቲ ገንኢ ዝኸውን ቦታ እውን ከይተሓሰበሉ) ክህነፅ ምኽኣሉ ንነባሪ ህዝቢ ከተማ ሽረ ካብ ዘቖጠዐ ኣካይዳ ሓደ ምንባሩ ዘዘራረብናዮም ነበርቲ ዝሃቡና ሓሳብ ዘረጋግፆ ሓቂ እዩ።

“እዚ ኹሉ ተብተብ ናበይ እዩ ተደልዩ? ዝበልናዮ እምበኣር ዝተሓሰበሉን ኮነ ተባሂሉን ዝግበር ዘሎ ምዃኑ ንምምልኻት እዩ። እዚ ኹሉ ፀገማት ከይኣክል ስራሕቲ ከይተሰርሑ ከለዉ ከምዝተሰረሑ ኣምሲልካ ክፍሊት ክሳብ ምሕታት ብምብፃሕ ኣብዚ ኢድ ዘለዎም ሰብ ሞያ መሃንድሳት ድማ “እወ ተሰሪሑ እዩ” ኢሎም መረጋገፂ ምሃቦምን ክፍሊት ክፍፀም ምግባርን እቲ ጥሕሰት ዝተዋደደ ምዃኑ ዘመላኽት ኮይኑ ኢና ረኺብናዮ።

እዞም ኩሎም ፀገማት ተደሚሮም ተደሚሮም ሕቶ ከልዕሉን ኣጀንዳ ክኾኑን ስለዝኸኣሉ እቲ ህንፀት ክጓተት ምኽንያት እንተኾኑ ኣይገርምን። ስለዝኾነ እቲ ኣብ ክልተ ዓመት ክዛዘም ውዕል ዝተኣተወ ኣዳራሽ ሓሙሽተ ዓመት መሊኡዎ ከሎ እውን ገና ኣየተወደአን ጥራሕ ዘይኮነስ ንተወሳኺ ሃልኪ ገንዘብን ንብረትን ኣሳጢሑ ይርከብ። ምኽንያቱ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝገለፅናዮ እዞም ኩሉም ክካተቱ ዝግበኦም ስራሕቲ ዘየካተተ፣ ኣብ ገሊኡ ኸዓ ኣብ ካርታን “ስፐስፊኬሽን” ዘይናበብ ስለዝነበረ ነቲ ሓደ ኣብ ምፅጋን ነቲ ሓደ ኣብ ምዕራይ ካብኡ ሓሊፉ ኣብ ምስሕሓብን ምክሳስን ዓመታት ሓሊፎም።

ብምኽንያት እዚ እቲ ጉዳይ ሕቶ መላእ ህዝቢ ከተማ ሽረ ካብ ዝኸውን ፀኒሑ እዩ። ብርግፅ ፕሮጀክትታት እንትስርሑ ሓደ ሓደ ዝንጠባጠቡ ነገራት ኣይህልውዎን ማለት ኣይኮነን። እንተ ናይ ኣዳራሽ ሃፍቶም ግን ሓደ ክልተ ተባሂሎም ዝግለፁ ኣሰራርሓታት እውን በቲ መምርሒ መሰረት ዘይተሰረሐሉ ኣካይዳ ስለዝነበረ እቲ ኩነታት ብግዕዝይናን ብጠልቆምቆምን ዝተላዕጠጠ ምዃኑ ነጋሪ ኣየድልዮን። ከምኡ ስለዝኾነ እውን እዩ ኮምሽን ፀረ ግዕዝይና ኢዱ ኣእትዩ ክርእዮ ዝኸኣለ። ርእዩ እውን ስኽ ኣይበለን ዕላብ ዘደልዮም ነጥብታት ዕላብ ሂቡ እዩ። ብስሩ ግን እዚ ኩሉ ፀገም እናተሰረሐ እቲ ኣብኡ ዘሎ ምምሕዳር እንታይ እዩ ዝገብር ነይሩ? እቲ ቤት ምኽሪ እቲ ከተማ ኸ እዚ ፀገም ክፍታሕ እንታይ እጃም እዩ ነይርዎ? ፀረ ግዕዝይና ኸሞ እንታይ ገበረ? ሕዚ ኸ እቲ ኣዳራሽ መዓዝ ክዛዘም እዩ? እቶም ዝጎደሉ ኸ ከመይ ይምልኡ ኣለዉ? እቲ ኣብዚ ባኺኑ ዘሎ ግዜን ገንዘብን መን እዩ ክሕተተሉ? ወዘተ ዝብሉ ሕቶታት ነዞም ዝጠቐስናዮም ኣካላት ኣዘራሪብና ኣብ ካልኣይን መዛዘምን ሕታም ሒዝና ክንምለስ ኢና።


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 977
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት ለካቲት 2010