እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

5196389
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
61
3781
23752
5145598
100447
128136
5196389

Your IP: 54.80.189.255
2018-05-26 00:05

እቶት ካብ መን እቶት ንመን?

here we go
selam new

 

ነዳዲ ዘይብሉ ፋኑስን ግብሪ ዘይብሉ መንግስትን ሓደ እዩ። ምኽንያቱ እቲ ፋኑስ ኣየብርህ፣ እቲ መንግስቲ ድማ ዘየልምዕ ግኡዛት ነገራት ኮይኖም ደው ስለዝብሉ እዩ። ኣብዚ ሐዚ እዋን “ቅልጡፍ ግልጋሎት ብምስኣንን ብምጉታት መሰረተ ልምዓትን ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ኮይኑ ኣሎ” እናበልና ንዛረብ ኣለና። በቲ ኩነታት ህዝቢ ከፊእዎ ከም ዘማርር ዘሎ ብተደጋጋሚ ክግለፅ ንዕዘብ ኣለና። ስርዓት ግብሪ ብዝግባእ እንተዘይተኣታትዩ ግን ይትረፍ ክመሓየሽስ እቲ ነማርረሉ ዘለና ኣዋህባ ግልጋሎትን መሰረተ ልምዓትን እውን ዘዕግብ ለውጢ ኣየምፅእን። እቲ ምንታይ ሰራሕተኛ ቆፂርካ እኹል ግልጋሎት ዝወሃብን መሰረተ ልምዓት ብምምላእ ፀገም ሕብረተሰብ ዝፍታሕን በጀት እንትህሉ ጥራሕ እዩ። እቲ በጀት ዝርከቦ ድማ ካብ እቶት እዩ። ነዚ እውን እዩ ግብሪ ማለት መትኒ ደም ሓንቲ ሃገር እዩ ዝበሃል።

“ግብሪ መትኒ ደም ህልውና ሓንቲ ሃገር እዩ” እንትብሃል ግብሪ እንትእከብ ህልውና ከፋሊ ግብሪ ናብ ሓደጋ እናእተኻ ዘይኮነስ ቀፃላይ ህይወቱ ብሩህን ድሙቕን ክኾን ብዘኽእል መልክዑ ባይታ እንትንፀፍ እዩ። እቲ ምንታይ ህልውና እቶት ውሑስ ዝኾን ህልውና እቲ ከፋሊ ግብሪ ዘላቒ እንትኾን ጥራሕ እዩ። ብመሰረቱ እቲ ከፋሊ ግብሪ ካብ ትርፉ ግብሪ እንትኸፍል በቲ ዝእከብ ግብሪ መሰረተ ልምዓታት ብምጥንኻር ስሉጥ ግልጋሎት እናረኸበ ብዝበለፀ ሃፍቲ ንከዋህልል ዝሕግዞ እዩ። ንኣብነት ከም መብራህቲ፣ መንገድታት፣ ትካላት ትምህርትን ጥዕናን ዝኣመሰሉ ዓበይቲ መሰረተ ልምዓታት ይፅንሑ እሞ ምንፃፍ እምኒ ፈሊና ንረአ። ኣብ ሓደ ከባቢ እምኒ ምንፃፍ እንትስራሕ እቲ ከባቢ ከመይ ኢሉ ንግዳዊ ስራሕቱ ከም ዝዕምር በቢ ግዚኡ እንዕዘቦ ጉዳይ እዩ። ንግዳዊ ስራሕቲ ከምኡ እንትዕምር ድማ ካብ መካረይቲ ገዛ ጀሚሮም ኩሎም ነጋዶ እቶቶም ንክብርክት ምኽንያታት ይኸውን። ነዚ እውን እዩ “እቶት ማለት ተመሊሱ ዘልመዐካ ክፍፍል ሃፍቲ እዩ” ዝበሃል።

እዚ ማለት እቲ ከፋሊ ግብሪ ካብ ትርፉ ዝኸፍሎን ኣብ ጉዕዞ ህይወቱ ልምዓት እምበር ጉድኣት ከም ዘየብፀሓሉ እናተረጋገፀ ስለዝትግበር እዩ። መንግስቲ ንዝውግኖም መሰረተ ልምዓታት ንምቅልጣፍ ይኹን ብቑዕ ግልጋሎት ንምሃብ እቶት ስለ ዘድልዮ ሱቕ ኢሉ ገንዘብ ካብ ከፈልቲ ግብሪ ክምንጭት ኣይኽእልን። ምኽምያቱ ሓደ ነጋዳይ ግብሪ ክኸፍል ዝግበር ካብ ክራይ ገዛ፣ ካብ መሃያ ሰራሕተኛታትን ካልኦት ወፃኢታትን እናተነከየ እዩ። እዚ ፍትሓዊ ንክኾን ድማ ኣዋጅ ግብሪ ክልልና ይኹን ሃገርና መንግስቲ ነቲ ነጋዳይ “ባዕልኻ ተኣማኒ ኮይንካ ግብሪ ክፈል” ኢሉ እምነት ከም ዝሃቦ ምክትል ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ኣይተ ወ/ገብርኤል ኣፅብሃ ይገልፁ።

እቲ ከፋሊ ግብሪ ሕብረተሰብና ባዕሉ ተኣማኒ ኮይኑ ካብታ ዘላቶ ትርፊ ብመምርሒ መሰረት ንክኸፍል ስርዓት እንተቐምጥ ዝተውሃቦም እምነት ንዘጉደሉ ድማ ዝሕተትሉ ስርዓት ተነፂሩ እዩ። እቲ ስርዓት ድማ “ስትራቴጂ ኦዲት” ይበሃል። እዚ ስትራተጂ ኣርባዕተ ብርክታት ኣለዉዎ። ንሳቶም እውን ቀሊል ኦዲት፣ ውሱን ኦዲት፣ ምሉእ ኦዲትን ፍሉይ ኦዲትን ይበሃሉ። ኣብዚ ቀሊል ኦዲት እንትብሃል፣ እቲ ነጋዳይ ሒሳብ መዝገቡ ኣስሪሑ ዘምፅኦ ብውሱን መልክዑ ፈቲሽካ ንደቓይቕ ወይ ሰዓታት ርኢኻ ዘምፀአልካ ግብሪ እተፅድቐሉ ከይዲ እዩ። ኣብዚ ብርኪ ዝረአ ሒሳብ መዛግብቲ ካብቲ ጠቕላላ ድምር 50 ምኢታዊ ሽፋን ኣለዎ።

ውሱን ኦዲት ዝበሃል እውን፣ ኣብ ውሱናት ነገራት ማለት እውን ወፃእን ኣታውን፣ ተኸፋሊ ድዩ ዘለዎ ወይስ ተመላሲ ዝብሉ ርኢኻ ክሳብ ክልተ መዓልቲ ዝወስድ ጊዘ ፈቲሽካ ውሱን ዝመሓየሽ እንተሃልዩዎ ኣመሓይሽካ ቅቡል እትገብሮ እዩ። እዚ እውን ካብቲ ድምር ሒሳብ መዝገብ ዘለዎ ላዕለዋይን ማእኸላይን ነጋዳይ 35 ምኢታዊ ሽፋን ዝሕዝ እዩ። እቶም ዝተረፉ ምሉእን ፍሉይን ኦዲት ዝበሃሉ ድማ ኣብቲ ምንቅስቓስ ኣብ ጥርጣረ ስለ ዘለኻ ካብ ቅብሊት ምቁራፅን ሕጋውነት መረዳእታን ጀሚርካ ንሕድሕድ ነገር እትፍትሾ እዩ። ኣፈላላዮም እንትንርኢ እውን ፍሉይ ኦዲት ምስ ምጭብርባር ግብሪ ተዛሚዱ ብሕጊ ንምሕታት እውን ዓሊምካ እትሰርሖ እዩ። ሙሉእ ኦዲት ግን እቲ ዝስወር ግብሪ ብምሉእነት ንክኸፈል ኣብ ግምት ኣእቲኻ እትሰርሖ ኮይኑ ክልቲኦም ብርክታት ኦዲት ዘለዎም ሽፋን ድማ 15 ምኢታዊ ከም ዝኾነ መተሓባበሪ ኣተኣኻኽባን ኣወሳስናን ግብሪ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ኣይተ ግደይ ናይዝጊ የረድኡ።

ስትራተጂ ኦዲት ክልልና ነቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ ሓሳብ ትኹረት ሂቡ ዝንቀሳቐሰሉ ቀንዲ ምኽንያት ንክልተ ዕላማ እዩ። እቲ ሓደ ዘላቕነት ዘለዎ እቶት ክህሉ ዝኽእል እቲ ከፋሊ ግብሪ ካብ ዘለዎ ምንቅስቓስ እናተበገሰ ብዓርሰ ተበግሶ ዝኸፍለሉ ኩነታት እንትፍጠር እምበር ከም ኣንጭዋን ድሙን እናተሓላለኻ ስለ ዘይኮነ እዩ። ምእንተ እዚ እውን እቲ ነጋዳይ ብዓርሰ ተበግሶ ንክኸፍል በቢ እዋኑ መድረኻት ብምድላው ይኹን መራኸብቲ ሓፋሽ ብምጥቃም ስራሕቲ ምዕባይ ግንዛበ ይፍጠር ኣሎ። ስለ ዝኾነ እውን እቲ ብብርኪ ቀሊልን ውሱንን ኦዲት ዝረአ 85 ምኢታዊ ሽፋን ዘለዎ ሒሳብ መዝገብ ውሱን ምምዕርራይ ዘለዎም ከይህልው እናረጋገፅና እቲ ነጋዳይ ባዕሉ ኣሚኑ ዘምፀኦ “ንቀበሎ” እናተብሃለ ብእምነት ዝቕበልሉ ከይዲ እዩ። እቶም ዝተረፉ 15 ምኢታዊ ግን ሕድሕድ ነገር ፈቲሽካ ግብሪ እተኽፍሎም እዮም።

እቲ ካሊእ ነቲ ስትራተጂ ኦዲት ንምትግባር ምኽንያት ዝኾነ ንኩሎም ሒሳብ መዛግብቲ ንምፍታሽ እውን ምስ ሓይሊ ሰብ ተዛሚዱ ስለ ዘይከኣል እዩ። እቲ ምንታይ ኣብዚ ሕዚ እዋን ካብ ፀሓፊትን ዋርድያን ጀሚሩ ኣብ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ዘሎ በዝሒ ሰራሕተኛ 1297 እዩ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ዘለዉ ሒሳብ መዛግብቲ ድማ 19 ሽሕ እዮም። ቀንዲ ዕማም በዓል መዚ ልምዓት እቶት ከዓ ነተን ሒሳብ መዛግብቲ እናፈተሽካ እቶት ምእካብ ጥራሕ ኣይኮነን። ኣብ ውልቀ ትካላት ዝሰርሑ ሰራሕተኛታት ይኹን እቶም ታሕተዎት ነጋዶ ብድምር ንልዕሊ 200 ሽሕ ከፋሊ ግብሪ እናተኸታተልካን ግንዛበ እናፈጠርካን ግብሪ እትእክቦ ከይዲ እዩ። ነዚ ድማ በቲ ዘሎ ሓይሊ ሰብ እውን ስለ ዘይከኣል ስትራተጂ ኦዲት ንክተኣታቶ ምኽንያት ኮይኑ።

ኣብዚ በቶም ኣብ ላዕሊ ዝረኣናዮም መነፀሪታት ስትራተጂ ኦዲት ሕድሕድ ሒሳብ መዝገብ ኣብ ቀሊል ኦዲት፣ ውሱን ኦዲት፣ ምሉእ ኦዲትን ፍሉይ ኦዲትን ተባሂሉ ዝፍለ ብግምት ወይ ድማ ብዕጫ ዘይኮነስ ብመሰረት ረቋሒ እዩ። ሒሳብ መዝገብ ንምፍላይ ዝጥቀሙሎም 10 ረቋሒታት ድማ ኣለዉ። እቶም 10 ረቋሒታት እውን እንተኾነ ኣብ ዝነበርካ ነይርካ ኣብ መወረዳእታ ዓመት ሃንደፍደፍ ኢልካ እናረኣኻ እትውስኖ ዘይኮነስ ንሕድሕድ ሒሳብ መዝገብ ዘለዎ ነጋዳይ ዓመት ምሉእ ብእትህቦ ደገፍን ክትትልን ነጥቢ እናሃብካዮ ብምፅናሕ ዝውሰን ከም ዝኾነ ታክስ ኦዲተር በዓል መዚ ክልልና ኣይተ ሸዊት ሓጎስ ይገልፁ።

ካብቶም መምርሒታት ንውሱናት ንምርኣይ ሓደ ማእኸላይ ወይ ላዕለዋይ ነጋዳይ ብዘይቅብሊት ምሻጥ ዝተርኣየ ድግግምን ብዘይቅብሊት ዝተሸጠ መጠን ገንዘብን ኣብ ግምት ብምእታው፣ ፀብፃባት ቫት (ተወሳኺ እሴት ታክስ)፣ ቲኦትን ስራሕ ግብርን ብእዋኑን ብፅሬትን ኣብ ምፅብፃብ ዘለዎ ኩነታት፣ ግብሪ ከፋሊ ባዕሉ ካብ ዘፍለጦ ኣታዊ ብተወሳኺ ዝተረኸበ መጠን መረዳእታ ዝብሉ ዝርከብዎም እዮም።

በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ብኸምዚ መልክዕ ሒሳብ መዛግብቲ እናመርመረ ግብሪ እንትእክብ ብኣንፃሩ ዝኸሰሩ ነጋዶ እንትረክብ ድማ ካብ ስረዛ ግብሪ ክሳብ ተመላሲ ገንዘብ ብምሃብ ዘተባብዕ እዩ። ንኣብነት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 40 ሚልዮን ውዙፍ ግብሪ እንትስረዝ 60 ሚልዮን ድማ ተመላሲ ገንዘብ ተኸፊሉ እዩ። ብድምሩ ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ሰለስተ ዓመታት ልዕሊ 260 ሚልዮን ውዙፋት ግብሪ ተሰሪዞም እዮም። ኣብዚ ዓመት እውን እንተኾነ 20 ሚልዮን ተመላሲ ንምኽፋል ዝተዳለወ ከም ዘሎ ኣይተ ሸዊት የረድኡ። እዚ ድማ እቲ ልምዓታዊ መንግስቲ ሓደ ካብቶም ልምዓታዊ ዘብልዎ ባህርያት ሓደ እዩ።

ኣብዚ ስረዛ ውዙፍ ግብሪ ይኹን ተመላሲ ዝትግበር ጉዳይ ብሃበ ተረኽበ ዘይኮነስ ናይ ባዕሉ መምርሕን ኣሰራርሓን ዝወፀሉ ንፁር ኣካይዳ ዘለዎ እዩ። እዚ እውን ኣብ ሓደ ከባቢ ተፈጥሮኣዊ ሓደጋታት ከም ድርቂ፣ ባርዕ ሓዊ፣ በረድ፣ ውሕጅ ዝኣመሳሰሉ እንተጋጥሙ እሞ እቲ ከፋሊ ግብሪ ክኸፍል ዘይኽእል ምዃኑ እንትረጋገፅ እዩ። ብተወሳኺ ምስ ሕማምን ሞትን ተዛሚዱ እቲ ትካል ተቐቢሉ ዝሰርሓሉ ብምስኣን ንነዊሕ እዋናት ስራሕቱ ምትእጉጓሉ እንትፍለጥ እዩ። እዞም ምኽንያታት ካብ ጉጅለ ልምዓት ጀሚሩ ክሳብ ካቢኔ ወረዳ በቢ ብርኩ እናተገምገሙን ርኢቶ እናተውሃቦምን ብምፅናሕ ዝፍፀሙ ከም ዝኾኑ እዮም እቶም ምክትል ዋና ዳይሬክተር ዝገልፁ።

በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ብኸምዚ መልክዑ ፅፉፍ ዝኾነ ኣካይዳ ተኸቲሉ ስለ ዝኸድ ነዛ ክልል ዝምደብ በጀት ልዕሊ 40 ምኢታዊ ሽፋን ዘለዎ እቶት እናኣከበ ይርከብ። ንኣብነት ኣብ 2007 ዓ/ም 2 ነጥቢ 85 ቢልዮን ብር ዝእክብ ዝነበረ እንትኾን ኣብ 2009 ዓ/ም ናብ 3 ነጥቢ 92 ቢልዮን ብር ከዕብዩ ክኢሉ እዩ። ኣብዚ ዓመት ድማ 4 ነጥቢ 33 ቢልዮን ብር ንምእካብ ተሊሙ ኣብዚ ሸሞንተ ወርሒ ጥራሕ 3 ነጥቢ 10 ቢልዮን ብር ተኣኪቡ ኣሎ። እቲ ኣፈፃፅማ ብምኢታዊ እንትዕቀን 71 ነጥቢ 25 ዝሽፍን ኮይኑ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ምስ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝነበረ እንትነፃፀር ናይ 482 ሚልዮን ብር ሓለፋ ዘለዎ እዩ።

ዋላእኳ ኣብ ስርዓትን ኣታውን ግብሪ ካብ ዓመት ናብ ዓመት ዕብየት እንተርእየ ግን እቶት ብዝግባእ ይእከብ ኣሎ ኢልካ ዝዝረብ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ካብ ንግዲ ትርፊ፣ ስራሕ ግብሪ፣ ወለድ ዝኣመሳሰሉ ቀጥታ ኣታውታት 65 ምኢታዊ እንትሽፍኑ ካብ ከም ተወሳኺ እሴት ታክሲ፣ ቲኦቲ፣ ቴምብርን ቀረፅን ዝመሰሉ ቀጥታ ዘይኮነ ታክሲ ዝርከብ እቶት ግን 27 ምኢታዊ እዩ ሽፋን ዘለዎ። እዚ ዘርኢ ድማ ስርዓት ግብሪ ብዝግባእ ዘይምንጋሱ እዩ ዘርኢ። እቲ ምንታይ ስርዓት ግብሪ ብዝግባእ እንትነግስ እዩ እቲ ውፅኢት ብግልባጡ ክኾን ዝኽእል።

“ስርዓት ግብሪ እንትነግስ ዝለዓለ እቶት ካብ ቀጥታ ዘይኮነ ታክስ ምተረኸበ” ንብለሉ ዘለና ቀንዲ ምኽንያት እቲ ሰራሕተኛ መንግስትን ውልቀ ትካላትን፣ እቲ ሓረስታይ ይኹን ነባሪ ከተማ ዘዋህልሎ ሃፍቲ ንመነባብሮኡ ዘድልይዎ ካብ ነጋዳይ እዩ ዝሽምት። እቲ ነጋዳይ እውን እንተኾነ ኩሉ ነገር ኣብ ኢዱ ስለ ዘይኮነ ንሱ እውን ዘድልይዎ ነገራት ካብቲ ካሊእ ነጋዳይ ስለ ዝጠልብ ንዓርሱ እውን ሸማታይ እዩ። ስለ ዝኾነ ጠቕላላ ህዝቢ ንመነባብሮኡ ዘድልይዎ ኣብ ነጋዳይ ስለ ዘውዕሎ ዝለዓለ ምንቅስቓስ ገንዘብ ምህላዉ ይግመት። እዚ ልዑል ምንቅስቓስ ዘለዎ ዘርፊ ስራሕ ትሑት እቶት ዝርከበሉ ቀንዲ ምኽንያት ቅብሊት ስለ ዘይቁረፅ እዩ። ቅብሊት እንድሕር ዘይተቀሪፁ ድማ ብመልክዕ ተወሳኺ እሴት ታክስን ቲኦቲን ናብ ካዝና መንግስቲ ዝኣቱ ዝነበረ ገንዘብ ንውራሪ ይሕደግ ኣሎ ማለት እዩ። እዚ ብዘይምዃኑ ድማ እቲ ገንዘብ ነቶም ኩሉ ግዘ ዝዝረበሎም መሰረተ ልምዓት መስርሒ ከይኾኑ ንሃፍታም ይምፅወት እዩ ዘሎ። ስለዚ እቲ ተጠቃማይ ይኹን ነጋዳይ ጉዳይ ግብሪ ተረዲእዎ ቅብሊት ክህብን ልዕሊ ኩሉ ድማ ባዕሉ ተኣማኒ ኮይኑ ግብሩ ንክኸፍል ክለዓዓል ኣለዎ ንብል።


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 977
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት ለካቲት 2010