ብሴፍትኔት ዝሰሰነ ሃፍቲ

here we go
selam new

ድኽነት ኣብ ምንካይ ዝለዓለ ግደ ካብ ዘለዎም መደባት ልምዓት  ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት  ሓደ እዩ። እዚ መደብ ኣብ ትሕቲ መስመር ድኽነት ንዝርከቡ ሓረስቶት ዝሕግዝ ኮይኑ፤ ካብ መረበቶም ከይተመዛበሉ፣ ጥሪቶም ከይሸጡ ሓበራዊ ረብሓ ኣብ ዘለዎም ስራሕቲ ልምዓት እናነጠፉ ውሕስነት ምግቦም ዘረጋግፅሉ መሳልል ዘላቒ ለውጢ እቲ ሓረስታይ ኮይኑ እናገልገለ እዩ። ብተግባር እውን ኣብዚ ሐዚ ቁፅሮም ብርክት ዝበሉ ሓረስቶት ትግራይ ካብቲ ፕሮግራም ብዝረኸብዎ ክፍሊት ክፍተት ምግቦም እናማልኡ ኣብ ልምዓት መስኖ፣ ሃፍቲ እንስሳ ወዘተ ማእቶቶም ኣብ ዘደንፍዑ ስራሕቲ እናነጠፉ ይርከቡ። ነቲ ዕድል ተጠቒሞም ዝሰርሑ ንፉዓት ሓረስቶት ብምግቢ ዓርሶም ካብ ምኽኣል ሓሊፎም ሃፍትን ጥሪትን ናብ ምውናን ዝበቐዑ ቁፅሮም እናሰሰነ እዩ። እዚ መሳልል ዘላቒ ልምዓት ዝኾነ ፕሮግራም በቲ መንግስቲ ዘቐመጦ ኣሰራርሓ እንናተመርሐ ኣብ ዝሓሸ ለውጢ ክርከቡ ንዘኽኣሎም ሓረስቶት ዞባ ደቡብ ወረዳ እንዳ መኾኒ ክንደየናይ ፈውሲ ድኽነት ከም ዝኾነ ካብ ኣንደበቶም ምርዳእ ይከኣል።

ወ/ሮ ኣኸዛ ሃሪፈ ነባሪት ወረዳ እንዳመኾኒ ጣብያ ሕዝባ ተኽለሃይማኖት እየን። ቅድሚ 10 ዓመት  በዓል ቤተን ቆልዑ ገዲፈሙለን ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልዮምወን። ኣብቲ እዋን ደቀን ጥራሕ ዘይኮነስ ምስአን ዝነብራ ደቂ ጓለን እውን ኣብ ዝባነን ስለዝነበራ 13 ስድራ ንምምራሕ ከቢድወን መሬት ፅልምትምት ኢልወን ከምዝነበረ ንድሕሪት ተመሊሰን ይዝክራ። ኣብዚ ከምዚ ዝበለ ኩነታት እናሃለዋ  ኣብ 1998 ዓ/ም “ኣብ ትሕቲ መስመር ድኽነት ካብ ዝርከባ መራሕቲ ስድራ ደቂ ኣንስትዮ” ተባሂለን ኣብ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ተሓቚፈን። ካብቲ ፕሮግራም ዝረኸብኦ ክፍሊት ዓስበ ረሃፀን ንከርሰንን ከርሲ ስድረአንን እናዓንገላ ዕድል ልቓሕ ዝረኽባሉ መንገዲ ከተኣላልሻ ጀሚረን።

ብመሰረት እዚ፣ ኣብ ሴፍትኔት ካብ ዝሕቆፋ ኣብ ሻድሻይ ወርሐን ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ብምምፃእ፣ ንቐለበን እውን ካብቲ ፕሮግራም ስለዝረኸባ ካብ ፍትሓዊ ልቓሕን ዕቋርን ደደቢት ኣብ ሰለስተ ዓመት ዝምለስ 3000 ብር ተለቂሐን። ንኣርባዕተ ፅማድ ተሓራሳይ መሬተን መፍረያይነቱ ንምስሳን ብ1,200 ብር ዘበናዊ ድኹዒ ኢድ ብኢድ ዓዲገን ብዝግባእ ሓሪሰን ኣለሳሊሰን ዘሪአን። እታ ዝተረፈት ገንዘብ እውን ድቃል ኣንስተይቲ ምራኽ ዓዲገናላ። ኣብ ሰለስተ ዓመት ንክምለስ ዝወሰድኦ ልቓሕ ኣብ ክልተ ዓመት ከፊለን ወዲአን። ተወሳኺ 1500 ብር ልቓሕ ካብ ፍትሓዊ ልቓሕን ዕቋርን ደደቢት ኣውፂአን፣ በዚ ገንዘብ እዚ ሓደ ብዕራይ ገዚአን ብልፍንቲ ምሕራስ ይጅምራ። ቅድም ክብል ካብ መዓል ኣርባዕተ ፅማድ ተሓራሲ መሬት ዘበናዊ ድኹዒ ከይተጠቐማ፣ መሬተን ንትውፍርቲ ሂበን ይዘርኣ ብምንባረን ካብ ሸሞንተ ኩንታል ዘይበልፅ ዝርከብ ዝነበረ እቶት፣ ሕዚ ዘበናዊ ድኹዒ ተጠቒመን፣ ብዕራይ ተላፊነን ምሕራስ ካብ ዝጅምራ ናብዚ ግና ካብቲ ተመሳሳሊ ስፍሓት መሬት 18 ኩንታል ፍርያት ረኺበን እየን። ኣብ 2000 ዓ/ም ድማ ነቲ መሳልል ለውጢ ዝኾነን መደብ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ኣመስጊነን ብዓርሰ ድሌተን ተመሪቐን ወፂአን።

ወ/ሮ ኣኸዛ ካብቲ ፕሮግራም ተመሪቐን ምስ ወፃ እውን ልቐሐን ብኣግባቡ እናመለሳ ብመስኖ ኣልሚዐን ተረባሒት ንምዃን ሓሙሽተ ሽሕ ብር ልቓሕ ካብ ትካል ፍትሓዊ ልቓሕን ዕቋርን ደደቢት ኣውፂአን ሞተር ማይ ዓዲገን። ኣብ ዘበነ ምህርቲ 2007/08 ዓ/ም ንኣርባዕተ ፅማድ መሬተን ብዝግባእ ሓሪሰንን ኣለሳሊሰንን ክልተ ኩንታል ዘበናዊ ድኹዒ፣ 20 ኩንታል ባህላዊ ድኹዕን ሓደ ኩንታል ምሩፅ ዘርእን ተጠቒመን ይዘርኣ። ብናይ ክረምቲ ዝናብ ጥራሕ ድማ 20 ኩንታል እቶት ከም ዝረኸባ የረድኣ።

ኣብ ሓጋይ እውን ብልምዓት መስኖ 13 ኩንታል ምሸላ ባሕሪ 20 ኩንታል ድንሽን ሽዱሽተ ኩንታል ሓምልን ረኺበን። ብተመሳሳሊ ኣብ 2009 ዓ/ም ኣብ መዓል ክልተ ፅማድ ተሓራሳይ መሬት ሓደ ኩንታልን ፈረቓን ዘበናዊ ድኹዒ፣ 15 ኩንታል ባህላዊ ድኹዒን 50 ኪሎ ግራም ምሩፅ ዘርኢን ተጠቒመን ብምልማዕ 13 ኩንታል ምሸላ ባሕሪ፣ 15 ኪሎ ድንች፣ 10 ኩንታል ጥቕልል ሓምሊ፣ 6 ኩንታል ሽጉርቲን ኣርባዕተ ኩንታል ጣፍን እቶት ከምዝረኸባ ይገልፃ።

ካብ ልምዓት መስኖ ብተወሳኺ ዝዓደገኣ ኣርሒ ሰለስተ ርእሳ ኮይናትለን። ካብተን ክልተ ኣላሕም ብመዓልቲ 20 ሌትሮ ፀባ ይሓልባ። ካብ ሽይጣት ፀባ ኣብ ሓደ ወርሒ ልዕሊ 9 ሽሕ ብር ይረኽባ። ካብ ዘለዉወን ኣርባዕተ ኣናህብ ዘበናዊ ቆፎ እውን ብማእኸላይ ካብ ሓደ ቆፎ 20 ኪሎ መዓር ይረኽባ። ካብዚ እውን ኣብ ዓመት ብማእኸላይ 15,000 ብር ኣታዊ ይረኽባ እየን። ወ/ሮ ኣኸዛ ሎሚ ሳላ ፃዕረን ምስ ካሊእ ሰብ ተሻሪኸን ህዝቢ ተመላልስ “ሚኒባስ” ዝዓይነታ መኪና ገዚአን ይርከባ። ኣብ ጣበያ ሕዝባ ተክለሃይማኖት እውን ክልተ ክፍሊ ቆርቆሮ ገዛ ኣስሪሐን ኣለዋ። ኣብ ገዝአን ዘለዉ ፅምዲ ብዕራይን ሓንቲ ሞተር ማይን እውን ተወሰኽቲ ሃፍተን ከምዝኾኑ ይገልፃ። ብቐፃሊ ድማ ሓሙሽተ ደቀን ብኣግባቡ እናምሃራ ልምዓት መስኖ፣ ንህብን ፀባ ከፍትን ኣስፊሐን ንምሓዝ ፃዕረን ከምዝቕፅላ እየን ኣውጊዐናና።  ድምር ኣቢልካ እንትረአ ወ/ሮ ኣኸዛ ጠቕላላ ሃፍተ ገነተን ልዕሊ ርብዒ ሚልዮን ብር ከምዝበፅሐ ብኣንደበተን ገሊፀናልና እየን። 

ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ሓረስቶት ብምግቢ ዓርሶም ክኽእሉ ምግባር ጥራሕ ኣይኮነን። ነቲ ፕሮግራም ከም መሰጋገሪ ደልድል ብምጥቃም ሃፍተ ገነት ዝውህለለሉ እውን እዩ። ናይዚ መርኣያ ደማ ተመክሮ መራሒት ስድራ ወ/ሮ ኣኸዛ ምውሳድ ይከኣል።

ኣብ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ተሓቚፎም ውሕስነት ምግቦም ካብ ዘረጋግፁ ሓረስቶት ከም መርኣዪ ንስራሕቲ ወ/ሮ ኣኸዛ ሪኢና እንበር ኣብ ወረዳ እንዳ መኾኒ ካብ 1997 ዓ/ም ክሳብ 2007 ዓ/ም 31 ሽሕን 534 ወገናት ብምግቢ ንስራሕ ተጠቀምቲ እናኾኑ እዮም። ካብዚኦም እቶም 7,285 ጠዋሪ ዘይብሎም ኣረጋውያን፣ ደኻትም ህፃናት፣ ጉዱኣት ኣካላትን ፀገም ጥዕና ዘለዎም ወገናትን ተጠቀምቲ ነፃ ሓገዝ እዮም።

ኣብታ ወረዳ ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ዙራት ማለት እውን ካብ 1997 ዓ/ም ክሳብ 2007 ዓ/ም ኣብ ዝነበረ እዋን ነቲ ህዝቢ ይጠቕሞ ብዝብል ግጉይ ርድኢት ሃፍተ ገነት እቲ ሓረስታይ ከየፅናዕኻ ስድራ ከም ስድራ ኣፍቲ መደብ ይሕቆፍ ነይሩ። ብኡ ልክዕ ድማ መፅናዕቲ መሰረት ዘይገበረ ውሕስነት ምግቢ ኣረጋጊፁ ተባሂሉ ይምረቕ ነይሩ። እዚ ዓይነት ኣካይዳ ንተፀባይነት ዘተባብዕ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ንኣድልዎን ወገናውነትን እውን ዘቃልዕ ምዃኑ ብተግባር እናተርኣየ መፂኡ እዩ። ስለዝኾነ ድማ ሓረስታይ መፍረያይነቱ ኣብ ዘሰስኑ ንጥፈታት ማሕረሱ ኣብ ክንዲ ዝውዕል ግዚኡን ጉልበቱን ኣብ ጥርዓንን ነገርን ብምውዓል ከም ሓደ ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ዝኾነሉ ኩነታት ከምዝነበረ መተሓባበሪ ውሕስነት ምግቢ ወረዳ እንዳ መኾኒ ኣይተ ሃፍቶም ሓጎስ ገሊፆም።

ሓረስታይ ግዚኡን ጉልበቱን ኣብ መሬቱ ንምውዓልን ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ካብ ዝኾኑ ኣሰራርሓታት ንክናገፍን ካብ 2008 ዓ/ም ጀሚሩ ናይ ተጠቀምቲ ኣመላምላ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ለውጢ ተኻይዱ። ብመሰረት እዚ ካብ ኣድልዎን ወገናውነትን ብዝፀረየ መንገዲ ንምክያድ መምርሕታትን ኣሰራርሓታትን ተመሓይሾም ኣብ ስራሕ ተኣትዩ እዩ። ካብቶም ዝተመሓየሹ ኣሰራርሓታት ሓደ ድማ ሃፍተ ገነት ሓረስታይ መሰረት ዝገበረ መፅናዕቲ ብምክያድ ብቁሸት ነዚ ዝከታተል ግብረ ሓይሊ ተጣይሹ ነፃን ግልፅን ብዝኾነ መንገዲ ህዝቢ ክዝትየሉን ርኢቶ ክህበሉን ምግባር እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ጣብያ ቤት ምኽሪ ከፅድቖ ተገይሩ። እቲ ኣመላምላ ህዝቢ ርኢቶ ሂብሉ ኣብያተ ምኽሪ ወረዳን ጣብያን ፍትሓውነቱ ኣረጋጊፆም ከፅድቕዎ ብምግባር እዩ ተኻይዱ።

ኣብ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ተሓቚፎም ተረባሕቲ ዝኾኑ ሓረስቶት ተፀባያይ ኣተሓሳስባ ንከየማዕብሉ በቲ መምርሒ ዝፈቕዶ ልዕሊ ሓሙሽተ ዕያል ዘለዎም መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት ብሓሙሽተ ዕያል ክፅንዑ ተገይሩ። ትሕቲ ሓሙሽተ ዕያል ዝኾኑ መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት ድማ ከከም ዕያሎም ተፀኒዖም ኣብቲ ፕሮግራም ተሓቚፎም ተጠቀምቲ ክኾኑ ተገይሩ። ብዝተፈላለየ ምኽንያት ነፃ ተሓገዝቲ ንዝኾኑ ድማ ካብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ዙራት ቅድም ክብል ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ማለት እውን ካብ ወርሒ ጥሪ ክሳብ ወርሒ ሰነ ዝወሃቦም ዝነበረ ኣብ 2009 ዓ/ም ዓመት ምሉእ ሓገዝ ዝረኸብሉ መንገዲ ከምዝተፈጥረ እቶም መተሓባበሪ የረድኡ።

ብመሰረት እዚ ተጠቀምቲ ራብዓይ ዙር መደብ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ኣብቲ ፕሮግራም ተሓቚፎም ሃፍተ ተፈጥሮ ከባቢኦም እናልምዑ ካብቲ ክፍሊት ንምግቦም እናውዓሉ ኣብ ልምዓት መስኖ፣ ሃፍቲ እንስሳን መፍረያይነቶም ኣብ ዘሰስኑ ስራሕትን ተዋፊሮም ተረባሕቲ እናኾኑ እዮም። ካብዚ ብተወሳኺ ሰሪሖም ክበልዑ ዘይኽእሉ ኣረጋውያን ሰብ ፀጋ ዕድመ፣ ደኻትም ህፃናት፣ ጉዱኣት ኣካልን ፀገም ጥዕና ዘለዎም ወገናትን ነፃ ሓገዝ እናተገበረሎም ይርከቡ።

ኣብ 2008/09 ዓ/ም በቲ ፕሮግራም ዘላቒ ልምዓት ዘረጋገፁ ዝተፈላለዩ ጠሊ ዓቀብቲ “ስትራክቸራት፣ ዕቀባ ሓመድን ማይን ኮነ ምሕዋይ ጉህሚ ተኸላ ፈልሲ ተሳሊጦም እዮም። ከምኡ እውን ንነበርቲ እታ ወረዳ ሓበራዊ ረብሓ ክህቡ ዝኽእሉ ህንፀት መንገዲ፣ ምእላይ ማይን ካልኦትን ስራሕቲ ተሰሪሖም እዮም። ኣብ ጎቦታትን ጉህምታትን ስራሕቲ ዓቀብቲ ጠሊ፣ ማይ ከርሰ መሬት ብምጉልባት ልምዓት መስኖ ብዝተጠናኸረ መንገዲ ንምቕፃል ዘኽእሉ ስራሕቲ ተሰሪሖም እዮም። ነዚ ልምዓት መስኖ ዘጠናኽሩ ድማ ልዕሊ 5,000 ሄክታር ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ተኻይዶም እዮም።

ብድምር ከም ወረዳ ኣብ ምሕዋይ ሃፍቲ ተፈጥሮ ብዝተሰርሑ ስራሕቲ ወሓዝቲ ሩባታትን ማይ ከርሰ መሬትን እናጐልበቱ መፂኦም እዮም። ናይዚ ውፅኢት እውን ሓረስታይ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራሕ ዝናብ ተፀብዩ ዘልምዕ ዝነበረ ጐቦታት ሳላ ዝተዓቀቡ ወሓዝቲ ሩባታትን ዓይኒ ማያትን ብምጉልባቶም ኣብዚ ሐዚ ኣብ ዓመት ክልተ ግዜ ብመስኖ እናልመዐ ተጠቃሚ ዝኾነሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ከም ወረዳ ቅድሚ 10 ዓመት 725 ሄክታር መሬት ጥራሕ ብመስኖ ዝለምዕ ዝነበረ ኣብዚ ሕዚ እዋን ልዕሊ 11 ሽሕን 137 ሄክታር መሬት ብዝተፈላለዩ ገደና ኣሕምልትን ቐወምቲ ተኽልን ብምልማዕ ካብ ዝነበሮም ሕዱር ድኽነት ተናጊፎም ወነንቲ ዝሓሸ መንበሪ ገዛ፣ ከፍትን ጠለበጊዕን እናኾኑ እዮም።

ኣብታ ወረዳ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ከም መሰጋገሪ መሳልል ተጠቒሞም ሃፍትን ጥሪትን ኣብ ምውናን ዝርከቡ ሓረስቶት ቁፅሮም እናሰሰነ ይርከብ። እቲ ፕሮግራም ቀንዲ ፀላኢና ዝኾነ ድኽነት ኣብ ምንካይ ብፅሒቱ ዝለዓለ እዩ። ኣብ ገለ ሓረስቶት ተመሪቕካ ክትወፅእ ናይ ዘይምድላይ ኣተሓሳስባ ብምስባር ንዘላቒ ለውጢ ከም መሰጋገሪ ድልድል ተጠቒምካ ምስራሕ ግን ንፅባሕ ዘይበሃል ውራይ ከምዝኾነ ተረዲእና ፃዕርና ክነሐይል ይግባእ። 


alena ember where do we