የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4118097
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
6171
5773
11944
4087087
75872
90416
4118097

Your IP: 23.20.193.33
2017-07-24 14:46

ካብ ውድቀት ዝርከብ ፍልጠት

here we go
selam new

ቤት ፅሕፈት ዋና ኦዲተር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣብያተ ዕዮ ክልልና ኦዲት ናይ ምግባር ስልጣንን ሓላፍነትን ኣለዎ። እዚ በብዓመቱ ዝሳለጥ ኦዲት ኣብ 2008 ዓ.ም እውን ኣብ ዝተፈላለያ ኣብያተ ፅሕፈት ስራሕቲ ኦዲት ኣካይዱ ነይሩ። ንኣብነት ኣብ ክልልና ካብ ዝርከባ 53 ኣብያተ ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን እተን 49 ኦዲት ተገይረን እየን። ብመሰረት እዚ 11 ምሉእ ንምሉእ ዘዕግብ፣ 34 ብዘይካ ውሱን ግድፈት ዘዕግብ፣ ኣርባዕተ ድማ ዘየዕግብ ውፅኢት ኦዲት ከምዝረኸባ ፀብፃብ 2008 ዓ.ም ቢሮ ትልምን ፋይናንስን ክልል ትግራይ ይሕብር። ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ከተማ ዓድዋ ድማ ካብተን ምሉእ ንምሉእ ውፅኢት ኦዲት ዘመዝገባ ሓንቲ እያ።

ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስ ከተማ ዓድዋ ቅድሚ 2005 ዓ/ም ኣብ ዘየዕግብ ውፅኢት ኦዲት ካብ ዝነበራ ኣብያተ ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ሓንቲ እያ ነይራ። መበገሲ እቲ ፀገም ድማ ኣብ ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ትሑት መንፈስ ስራሕን መገልገላይነትን ብምንባሩ እዩ። ብፍላይ ኣብ ኣፈፃፅማ መደባት ንዝፍጠር ክፍተት “ናተይ ኣይኮነን፤ ኮነ ኢልካ ንምፅልእላእ እዩ” ዝብል ኣብቲ ፈፃምን ኣመራርሓን ጎሊሁ ይርአ ብምንባሩ እታ ቤት ፅሕፈት ኣብ ዘየዕግብ ውፅኢት ንክትፀንሕ ተገዲዳ እያ። ይኹን እምበር መበገሲ ውድቀትካ ኣለሊኻ ካብ ውድቀትካ ንምትሳእ ዝግበር ፃዕሪ ባዕሉ ወሳኒ ውፅኢት ስለዘለዎ እታ ቤት ፅሕፈት ካብ ውድቀታ ንምትሳእ ኣብ መጀመርታ 2005 ዓ/ም ሓደ ሜላ ፈጢራ። ንሱ ድማ ቅድሚ ኩሉን ልዕሊ ኩሉን መበገሲ እቶም ፀገማት ብምንፃር ብእርይ ቁፅር ክግምገሙ ገይራ። ብመሰረት እዚ “ቀንዲ ፀገምና እንታይ እዩ?” ብዝብል ምስ ነብሲ ወከፍ ሰራሕተኛ እናተላገበ ተገምጊሙ።

ብመሰረት እዚ እቲ ሰራሕተኛ “ዝፍጠር ዝነበረ ፀገም ናተይ እዩ። ከስተኻኽል ዘለኒ ኣነ እየ። እቲ ካልእ ሓጋዛይ እዩ” ዝብል ኣተሓሳስባ ወኒኑ። እዚ ጥራሕ ኣይኮነን፤“ውድቀትን ድኽመትን ንምንታይ መግለፂናን መፀወዒናን ይኾኑ?” ዝብል ወነን ሕራነን ሰኒቑ ተላዒሉ። ከምኡ እውን “ክሰርሕ ኣለኒ፤ ብውፅኢት ስርሐይ እየ ዝዕቀን፤ ዝፈጠርኩዎ ፀገም ባዕለይ እየ ዝፈትሖ” ዝብል ኣተሓሳስባ ከማዕብል ጀሚሩ። ከምዚ ዝበለ ኣተሓሳስባ ምስ ወነኑ ፈለማ ብብርኪ ቤት ፅሕፈት ትልሚ ተዳልዩ። ነቲ ብብርኪ ቤት ፅሕፈት ዝተዳለወ ትልሚ መበገሲ ብምግባር ትልሚ ከይዲ ስራሕትን ውልቀ ሰራሕተኛታትን ብምድላው ናብ ተግባራዊ ስራሕ ኣትዮም።

እቲ ካልእ ትኹረት ዝተውሃበሉ ውዳበታት ዋህዮን ኔትዎርክታትን ምጥንኻር እዩ። ኣብታ ቤት ፅሕፈት ካብ ዝርከቡ 32 ሰራሕተኛታት እቶም 27 ኣባላት ህወሓት እዮም። እዚ ብምዃኑ ድማ ውድባውን መንግስታውን መደባት ተወሃሂዶም ይፍፀሙ ኣለዉ። ብብርኪ ቤት ፅሕፈት ዝተትሓዙ ትልምታት፣ ዝተፈፀሙ፣ ዘይተፈፀሙ፣ ዘጋጠሙ ፀገማትን መፍትሒኦም ብመሪሕነት ዋህዮ በብወርሑ ይግምገሙ። ስራሕቲ ዋህዮ ከም ዘለዉ ኮይኖም ኣብ ትሕቲኣ ሰለስተ ኔትዎርክታት ኣለዋ። ብመሰረት እዚ ኩሉ ሰራሕተኛ ኣብ ኔትዎርክ ተወዲቡ መዓልታዊ ስራሕቱ ይተሓጋገዝ። ብፍላይ ኣብ ኣዋጃት፣ መምርሕታትን ሪፎርምታትን ፋይናንስ መሰረት ገይሩ ልውውጥ ተመክሮ የካይድ። በዚ ድማ ሰራሕተኛታት ናብ ተመጣጣኒ ብቕዓት ኣፈፃፅማ መደባት ስለዝመፁ መስርሕ ምትኽኻእ እናማዕበለ መፂኡ። ንኣብነት ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዘድልዩ በዝሒ “ኣካውንታት” ሰለስተ ክኾኑ እናተገበኦም ብተግባር ግን ሓንቲ ሰራሕተኛ እያ ዘላ። ከምኡ እውን ዘድልዩ በዝሒ “ኦፊሰራት” ሽዱሽተ ሰራሕተኛታት ክኾኑ እናተገበኦም ዘለዉ ግና ኣርባዕተ እዮም። ስለዝኾነ ኣብ ኔትዎርክ ብዝተገበረ ምትሕግጋዝ እቲ ስራሕ ከይተጉላእለአ ብካልኦት ሰራሕተኛታት እናተተከአ ይስራሕ ኣሎ።

ብኸምዚ ኣገባብ ዝተዋደዱ ስራሕቲ ብምስርሖም ድማ ካብ 2005 ዓ.ም ክሳብ 2007 ዓ.ም ብተኸታታሊ ብዘይካ ውሱን ግድፈት ዘዕግብ ውፅኢት ኦዲት ብምምዝጋብ ኣብ 2008 ዓ/ም ከዓ ምሉእ ንምሉእ ዘዕግብ ውፅኢት ኦዲት ከምዝተመዝገበ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ከተማ ዓድዋ ኣይተ ተኽላይ ኣርኣያ ይገልፁ። ከምኡ እውን በብዓመቱ ንመሳለጢ ስራሕቲ ዝምደብ በጀት ብመሰረት መምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ኣብ ስራሕ ንክውዕል ሓጊዙ እዩ። ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ/ም ንመሳለጢ ስራሕቲ ዝተመደበ በጀት 147 ሚልዮንን 259 ሽሕን 166 ብር ኮይኑ 100 ምኢታዊ ብመሰረት ዝተትሓዘሉ ትልሚ ኣብ ስራሕ ውዒሉ እዩ። ብተመሳሳሊ ኣብ 2009 ዓ/ም 188 ሚልዮንን 967 ሽሕን 495 ብር ትልሚ ተታሒዙ ክሳብ ትሽዓተ ወርሒ እቲ 141 ሚልዮንን 725 ሽሕን 621 ብር ተጠቒመምሉ ኣለዉ። እዚ ድማ ፅቡቕ ኣፈፃፅማ ከም ዝኾነ እዮም ኣይተ ተኽላይ ዘረድኡ።

መተሓባበሪ ከይዲ ስራሕ ዕደጋ ንብረትን ምምሕዳር ፋይናንስን ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ከተማ ዓድዋ ኣይተ ገብሩ ገብረየሱስ ብወገኖም ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዝፍፀም ዕድጊት ንብረት መምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ዝተኸተለ ከም ዝኾነ ይዛረቡ። ናይዚ ኣፈፃፅማ እንትርአ፣ እቲ ዕደጋ ጥሙር ንክኸውን ፈለማ ኩለን ኣብያተ ፅሕፈት ጥሙር ዓመታዊ ትልሚ ዕደጋ ንክልእኻ ደብዳበ ይፀሓፈለን። ብመሰረት እዚ ዘድልየን ንብረት ብዝርዝር ይልእኻ። እዚ ብዝግባእ ተጠሚሩ ድማ ዓመታዊ ትልሚ ዕደጋ ይዳለው።

ነዚ መበገሲ ብምግባር ፅንዓት ዕዳጋ ይካየድ። እቲ ፅንዓት ኮሚቴ ብምጥያሽ እንትኸውን ካብ ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ዝተወከሉ ኣርባዕተ ኣባላት ዝሓዘ እዩ። እቶም ሰራሕተኛታት ብጉባኤ ዝምረፁ ኮይኖም ዝሓሸ ተመክሮ፣ ዓቕምን ስነ ምግባርን ኣለዎም ተባሂሎም ዝእመነሎም እዮም። በዚ ኣገባብ ኣቢሉ ኣብ 2008 ዓ/ም 10 ግዘ ፅንዓት ዕዳጋ ከምዝተኻየደ ኣይተ ገብሩ ይዛረቡ። ንተወሳኺ መረዳእታ ድማ ብካልኦት ኣብያተ ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ኣቐዲሙ ዝተፀንዐ ከምኡ እውን ቢሮ ትልምን ፋይናንስን በብእዋኑ ዝልእኾ ፅንዓት ከም እታዎት ይጥቀምሉ። ናይዚ ውፅኢት ድማ ፅፉፍን ኣብ መረዳእታ ዝተደረኸን ፅንዓት ዕዳጋ ተኻይዱ እዩ።

እቲ ፅንዓት ዘተኣማምንን ኣብ ምሉእ መረዳእታ ዝተመስረተን ኮይኑ ምስተዛዘመ ብሬድዮ ድምፂ ወያነ ትግራይ ኣቢሉ ምልክታ ጨረታ ይወፅእ። ንተወሳኺ ግልፅነት ድማ ኣብ ንግድን ኢንዳስትርን፣ ልምዓት ከተማ፣ ዘፈር ማሕበራት፣ ደኣንት ከምኡ እውን ህዝቢ ኣብ ዝሪኦም ቦታታት ይልጠፍ እዩ። እቲ ጨረታ ንፁር ኣድራሻ፣ ተጫረትቲ ከማልእዎም ዝግብኡ ረቛሒታት፣ ዝዕደጉ ንብረታትን ካልኦትን ብዝርዝር ዘካተተ እዩ። ብተወሳኺ ተጫረትቲ ፍቓድ ንግዶም ዘሐደሱን መፍለዪ ቁፅሪ /ቲን ናምበር/ ዘለዎም ምዃኖምን ይረጋገፅ። ከይዲ እቲ ጨረታ ብመሰረት ዝተትሓዘሉ ሰሌዳ ግዘ ንክፍፀም ሰነድ ጨረታ ተዳልዩ ተወዳደርቲ ብዘይምጉልእላእ ክዕድጉ ተገይሩ። እዋኑ ምስኣኸለ ድማ ኩሎም ተወዳደርትን ካልኦት ተዓዘብትን ኣብ ዝተረኸብሉ ይኽፈት።

ብመሰረት እዚ ሕድሕድ ተወዳዳራይ ንሕድሕድ ንብረት ዝመልኦ ዋጋ ይንበብ። ዝርዝር መረዳእታ ምስ ቀረበ ውፅኢት ጨረታ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ይልጠፍ። ጥርዓን ዘለዎ እንተሃልዩ ድማ ዕድል ሰለስተ መዓልቲ ዝወሃቦ ኮይኑ ዛጊድ ዝቐረበ ጥርዓን ግን የለን። እዚ ከዓ ግልፅን ፍትሓውን ከይዲ ጨረታ ከም ዝተኻየደ ሓደ መርኣዪ እዩ። በዚ ኣገባብ ኣቢሉ ኣብ 2008 ዓ/ም 95 ምኢታዊ ግልፂ ጨረታ ንምክያድ ትልሚ ተታሒዙ 80 ምኢታዊ ተፈፂሙ እዩ። ትሕቲ ትልሚ ዝተፈፀመሉ ምኽንያት ድማ ንግልጋሎት መብራህቲ፣ መስተንግዶ፣ ክራይ ቤት ፅሕፈት፣ ተሽከርከርቲ ዝኣመሰሉ 18 ምኢታዊ ብፍሉይ ዕደጋ ስለዝተዓደጉ እዩ። እቲ ዝተረፈ ከዓ ሓደ ነጥቢ ሸሞንተ ምኢታዊ ፕሮፎርማ፣ ባዶ ነጥቢ ክልተ ምኢታዊ ድማ ቀጥታ ዕድጊት እዩ ተፈፂሙ። ብድምር ኣብ 2008 ዓ/ም ንዕደጋ ዝተመደበ በጀት 31 ሚልዮንን 139 ሽሕን 828 ብር እንትኸውን ምሉእ ንምሉእ ብመሰረት ትልሚ ኣብ ዕድጊት ንብረት ውዒሉ እዩ።

እቲ ንብረት ምስተዓደገ ብሰብ ሞያን ካብ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ብዝተመረፁ ሓሙሽተ ኣባላት ዝሓዘ ኮሚቴን ፅርየቱ ይረጋገፅ። ነዚ ዘረጋግፁ ድማ ኣብቲ ዝዕደግ ንብረት ዝሐሸ ተመክሮን ፍልጦን ዘለዎም እዮም። ንኣብነት ኣቑሑት “ኤሌክትሮኒክስ” ኣብ ዝዕደግሉ እዋን ፅርየቶም ብበዓል ሞያ መርበብ ሓበሬታ (ኣይ ሲ ቲ) ተረጋጊፆም ኣታዊ ይኾኑ። ከምዚ ዝበለ ኣካይዳ ብምህላዉ ድማ ፅርየት ዘለዎ ንብረት ንምዕዳግ ሓጊዙ እዩ። ኮይኑ ግና ሐዚ እውን ዘይተፈትሑ ፀገማት ፅርየት ኣለዉ። ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ/ም 40 ቀለማት “ፕሪንተር ኮምፒዩተር” ፅርየት ዘይብሎም ተረኺቦም። እቲ መቕረባይ ከም ብሓዱሽ ቀይሩ ከቕርብ ተገይሩ እዩ። ሕድሕድ ዝተዓደገ ንብረት ፅርየቱ ምስተረጋገፀ ድማ ኣብ ሰነድ ኣታዊ ንብረት (ሞዴል 19) ኣታዊ ይኸውን። ድሕሪ እዚ ብሰነድ ወፃኢ ንብረት (ሞዴል 22) ወፃኢ ብምግባር ከከም ሕቶ ዕድጊተን ንኩለን ኣብያተ ፅሕፈት ብእዋኑ ተዋሂቡወን እዩ። እተን ኣብያተ ፅሕፈት ብወገነን ኣብ ናይ ባዕለን ሰነድ ኣታዊ ንብረት ብምምዝጋብ ብሰነድ ወፃኢ ንብረት ኣቢለን ድማ ኣብ ስራሕ የውዕልኦ። በዚ መስርሕ እዚ ይመሓደር ምህላዉ ድማ ብሰራሕተኛታት ትልምን ፋይናንስን ግቡእ ደገፍን ክትትልን ይግበር።

ብተወሳኺ ቆፀራ ንብረት ብምክያድ እቲ ንብረት ብመሰረት መምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ይመሓደር ምህላዉ ይረጋገፅ። ናይዚ ኣፈፃፀማ እንትርአ፣ ፈለማ ኩለን ኣብያተ ፅሕፈት ሰለስተ ኣባላት ዘለዉዎ ኮሚቴ ቆፀራ ንብረት ከጣይሻ ደብዳበ ይፀሓፈለን። ብድሕሪ እዚ ሽም ዝርዝር እቶም ኣባላት ናብ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ይላኣኽ። ብመሰረት እዚ ኣብ ቅድመ፣ እዋንን ድሕረን ቆፀራ ክሰርሕዎም ዝግብኡ ስራሕቲ ሓበሬታ (ኦረንቴሽን) ተዋሂቦም እዮም። በዚ ኣገባብ ኣብ 2008 ዓ/ም ኣብ 19 ኣብያተ ትምህርቲ፣ ሰለስተ ትካላት ጥዕና፣ ሓሙሽተ ጣብያታትን 21 ኣብያተ ፅሕፈትን ሓደ ግዘ ቆፀራ ንብረት ንምክያድ ትልሚ ተታሒዙ ኣብ ኩለን ተፈፂሙ እዩ።

ብመሰረት ዝተትሓዘ ሰሌዳ ግዘን ዝተውሃበ ቅጥዒ መቑፀሪ ንብረትን ብእዋኑ ቆፂርካ ኣብ ምልኣኽ ብጥንካረ ዝውሰድ ኮይኑ ንሕድሕድ ንብረት መፍለዪ ቁፅሪ (ኮድ)  ኣብ ምሃብ ሓላፍ ዘላፍ ከም ዝነበረ ድማ ተራእዩ እዩ። ድሕሪ ቆፀራ ድማ ግልጋሎት ዝህብን ካብ ግልጋሎት ወፃእ ዝኾነን ንብረት ይፍለ። ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ.ም ካብ ግልጋሎት ወፃእ ዝኾኑ ንብረታት ብምውጋድ ሓደ ሚልዮን ብር ኣታዊ ንምርካብ ትልሚ ተታሒዙ ብመሰረት ትልሚ ሓደ ሚልዮን ብር ኣታዊ ከምዝኾነ ክኢላ ምምሕዳር ንብረት ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ከተማ ዓድዋ ኣይተ ፀጋይ ገብረእግዚኣብሄር የረድኡ።

ብድምር በብዓመቱ ንመሳለጢ ስራሕቲ ዝምደብ በጀትን ብኡ ኣቢሉ ዝዕደግ ንብረትን ውሑድ ኣይኮነን። ስለዝኾነ ብመሰረት መምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ፀገም ሕብረተሰብ ኣብ ዝፈትሑ ስራሕቲ ክውዕል ግድን ይኸውን። በዚ ንምፍፃም ዘኽእሉ ኣዋጃት፣ መምርሕታትን ሪፎርምታትን ፋይናንስ ድማ ኣለዉ። እቲ ወሳኒ በዚኦም ኣቢልካ መደባት ምፍፃም እዩ። ከምኡ እውን ህዝቢ ዝፈልጦን ዝሳተፈሉን ክኸውን ኣለዎ። ከምዚ ዝበለ ኣካይዳ ኣብ ዝኽተላ ኣብያተ ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ዓበይቲ ለውጥታት እንትምዝገቡ ብኣንፃሩ መምርሒ ተተርኢሰን ኣብ ውድቀት ዝርከባ ኣብያተ ፅሕፈት ከም ዘለዋ ኣብ መእተዊ እዚ ፅሑፍ ዝተገለፀ እኹል መርኣዪ እዩ። ስለዝኾነ ከምቲ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ከተማ ዓድዋ ካብ ፀገማ ተናጊፋ ዓወታት ዝዓተረት ካልኦት ኣብ ትሑት ኣፈፃፅማ ዝርከባ እውን ካብዚ ተማሂረን ለውጢ ከምፅኣ ይግባእ። 


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 955
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት ግንቦት 2009