የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4720825
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
2308
3463
23664
4682189
61282
97508
4720825

Your IP: 54.82.29.141
2018-01-20 16:29

መባእታዊ ብርክታት ትምህርቲ ኣብ ዩኒቨርሲቲ

here we go
selam new

ኣብ ሞንጎ ሃገራት ዓለም ዝርአ አፈላላይ ቁጠባ ይኹን ምዕባለ ቴክኖሎጂ ብቐጥታ ምስ ትምህርቲ ዝተተሓሓዘ እዩ። እዚ ማለት ንዘፈር ትምህርቲ ልዑል ትኹረት ብምሃብ ዜጋታተን ዘንቀሓ ሃገራት ካብ መንኮርኩር ምዕባለ ዝዓግተን ዋላ ሓደ ነገር አይህሉን። ብኣንፃሩ ድማ ንዘፈር ትምህርቲ ትሑት ጠመተ ዝህባ ሃገራት ዘይዘርእኦ ስለዘይሓፍሳ ቁጠባዊ ምዕባልአን ትሑት ይኸውን። ስለዚ ትምህርቲ መሰረት ኣብ ዓለምና ዝርከቡ ኩሎም ምዕባለታት እዩ። እተን ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ዓለምና ሃፋትምን ሓያላትን ዝበሃላ ሃገራት ብኣጋጣሚ ተዓዲለን ዝረኸበኦ ዘይኮነስ ንዘፈር ትምህርቲ ሳይንስን ቴክኖሎጅን ዝለዓለ ትኹረት ሂበን ብምስረሐን እዩ። ነዚ መሰረታዊ ሓቂ ኣብ ግምት ብምእታው መንግስቲ ኢትዮጵያ ብደረጃ ሃገር ይኹን ክልል ነዚ ዘፈር ልዑል ጠመተ ብምሃብ እናተንቀሳቐሰ ይርከብ። ስለዝኾነ ካብ 1983 ዓ.ም ጀሚሩ ብደረጃ ሃገር ካብ ዝምደብ ሓፈሻዊ በጀት ብማእኸላይ እቲ 25 ምኢታዊ ንዘፈር ትምህርቲ እናተሰለዐ ምምፅኡ ካብ ሚኒስተር ትምህርቲ ዝተረኸበ ሰነድ የመልክት።

ኣብ ትግራይ ክሳብ 1983 ዓ.ም 107 ቀዳማይን ሸውዓተ ካልኣይን ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ጥራሕ እየን ነይረን። መንግስቲ ዝርገሐ፣ ተበፃሓይነትን ፍትሓውነትን ትምህርቲ ንምርግጋፅ ብዝገበሮ ፃዕሪ ክሳብ መፋርቕ 2009 ዓ.ም ብብርኪ ክልል ልዕሊ 2,070 ቀዳማይ 188 ድማ ካልኣይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ክህነፃ ክኢለን እየን። ከምኡ እውን 76 መሰናድኦ ኣብያተ ትምህርቲ ተሃኒፀን ዜጋታት ብቐረባ ዝመሃርሉ ዕድል ተፈጢሩ ኣሎ። ካብዚ ብተወሳኺ ዩኒቨርሲቲ ዝሓረማ ዝነበረት ክልልና ኣብዚ ሐዚ እዋን ወናኒት ኣርባዕተ ዩኒቨርሲቲ ኮይና ኣላ። ካብኣቶም ዩኒቨርሲቲ መቐለ ሓደ እዩ። ዩኒቨርሲቲ መቐለ ካብ ምምሃር ምስትምሃር ብተወሳኺ ኣብ ልምዓት አገደስቲ እታዎታት ዝኾኑ ምርምራትን መፅናዕትታትን ብምክያድ ቁጠባዊ ዕብየት ክልልና ኮነ ሃገርና ኣብ ምርግጋፅ መሪሕ ተራኡ እናተዋፅአ ይርከብ።

በቲ ኻልእ ገፅ ኣብ ቀፅሪ እቲ ዩኒቨርሲቲ ቀዳማይን ካልኣይን ብርኪ ዘምህር ቤት ትምህርቲ ኣሎ። ዛዕባና እውን ምንቅስቓስ እቲ ቤት ትምህርቲ እንታይ ከምዝመስል ንምድህሳስ እዩ። ኣብ ውሽጢ ቐፅሪ ዩኒቨርሲቲ ቀዳማይን ካልኣይን ብርኪ እንታይ ኣድልዩ? ዝብል ሕቶ ምልዓሉ ግድን እዩ። መምህር ዳዊት ኣረጋይ ርእሰ መምህር እዚ ቤት ትምህርቲ እዮም። እቶም ርእሰ መምህር፣ ቤት ትምህርቲ ማሕበረሰብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ንደቂ መምህራንን ሰራሕተኛታትን እቲ ዩኒቨርሲቲ ብቐረብኦም ንምምሃር ዓሊሙ ካብ 2003 ዓ/ም ጀሚሩ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ኣብ ቀፅሪ እንዳየሱስ “ኣሪድ” ከም ዝተመስረተ ሓቢሮምልና። ካብ 2009 ዓ.ም ጀሚሩ ግና ቤት ትምህርቲ ማሕበረሰብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ካብ ቀዳማይ ክሳብ 12 ክፍሊ (መሰናድኦ) ንምምሃር ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ትርከብ ጣብያ ኣይናለም ናብ ዝተሃነፀ ቤት ትምህርቲ ብምዝውዋር እቲ ትምህርቲ ብስፍሓት ቀፂልሉ ከምዘሎ መምህር ዳዊት የረድኡ።

ቀንዲ ዕላማ ምጥያሽ እዚ ቤት ትምህርቲ መምህራንን ሰራሕተኛታትን ዩኒቨርሲቲ መቐለ ደቆም ንከምህርሉ እንተኾነ እኳ ኣብ ከባቢ ኣይናለም ካብ ሻምናይ ክፍሊ ንላዕሊ ዘምህራ ኣብያተ ትምህርቲ ስለዘይነበራ ተምሃሮ ናብ ከተማ መቐለ እናተመላለሱ ዝመሃርሉ ኩነታት ስለዝነበረ ነዚ ፀገም ዝቐርፍ እውን እዩ።

ካብ መጀመርያ 2009 ዓ/ም ኣትሒዙ ቤት ትምህርቲ ማሕበረሰብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ትምህርቲ ምሃብ ካብ ዝጅምር ተምሃሮ እቲ ከባቢ ካብ ድኻም፣ ክራይ ገዛን ተወሳኺ ወፃእን ክድሕኑ ክኢሎም እዮም። ብፍላይ ንጣብያ ኣይናለም ካብ ዘዋስነኣ ኣርባዕተ ገጠር ጣብያታት ሻምናይ ክፍሊ ወዲኦም ዝመፁ ተምሃሮ ምስ ወለዶም ኮይኖም ዝመሃርሉ ዕድል ረኺቦም ኣለዉ። እዚ ቤት ትምህርቲ ነዞም ተምሃሮ ብናፃ የምህሮም ስለዘሎ ወለዲ ተምሃሮ እውን ካብ ፀገምን ተወሳኺ ክሳራን ስለዝደሓኑ ሕጉሳት እዮም። እዚ ቤት ትምህርቲ ኣብቲ ከባቢ ንዝርከብ ህዝቢ ማሕበረሰባዊ ግልጋሎት ኣብ ምሃብ እውን እናነጠፈ ይርከብ። ብተወሳኺ ኣብ መላእ ትግራይ ንዝርከባ ኣብያተ ትምህርቲ መርኣያ ብምዃን ኣብ ምርግጋፅ ፅርየት ትምህርቲ መሪሕ ተርኡ ንክዋፃእ ተባሂሉ ዝተሃነፀ እዩ።

ቤት ትምህርቲ ማሕበረሰብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ 16 መምሃሪ ክፍሊ ቀዳማይ ብርኪ፣ 16 መምሃሪ ክፍሊ ካልኣይ ብርክን ልዕሊ 20 መምሃሪ ክፍሊ መሰናድኦን አለዉዎ። ብተወሳኺ ህንፃታት ማእኸል ቴክኖሎጂ ሓበሬታን ርክብን፣ ቤተ ፈተነ ኬሚስትሪ፣ ባዮሎጅን ፊዚክስን ከምኡ እውን ተምሃሮ ስነ-ኣካላዊ ብቕዓት ዝመሃርሉ ማእኸል ስፖርት (ጅምናዝየም) ተማሊኦም ኣለዉ። ካብዚ ብተወሳኺ ተምሃሮ ቀዳማይ ብርኪ፣ ካልኣይ ብርክን መሰናድኦን ዘንብብሉ ሰለስተ ነናይ ባዕሎም ቤተ ንባብ (ላይብረሪ) ደረጅኡ ብዝሓለወ ኣገባብ ተሃኒፁ ኣሎ። ከምኡ እውን መድረኻት ማሕበረሰብ ይኹኑ በዓላት እንትህልዉ ኣኼባ ዝካየደሉ ዓብይ መአከቢ ኣዳራሽ፣ ተምሃሮ፣ መምህራንን ካልኦት ማሕበረሰብ እቲ ቤት ትምህርትን ኣብ ትርፊ ግዚኦም ዝዘናግዑሎም ክልተ ህንፃታት “ካፍቴርያ”ን ክሊኒክን ተሰሪሖም ኣብ ቀረባ እዋን ግልጋሎት ንክህቡ ምድላዋት ይውገኑ ኣለዉ።

ዋላ እኳ ህንፀት እቲ ቤት ትምህርቲ ምሉእ ብምሉእ ኣይዛዘም ኣብቶም ዝተሰርሑ ህንፃታት ካብ ቀዳማይ ብርኪ ክሳብ መሰናድኦ እናምሃረ ይርከብ። ብመሰረት እዚ 680 ኣብ ቀዳማይ ብርኪ፣ 385 ኣብ ካልኣይ ብርክን መሰናድኦን ብድምር 1,065 ተምሃሮ እናተምሃሩ ይርከቡ። ህንፀት እቲ ቤት ትምህርቲ ምሉእ ብምሉእ እንትዛዘም ድማ ቁፅሪ ተምሃሮ ክብ ክብል እዩ።

ቤት ትምህርቲ ማሕበረሰብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ በቲ ዩኒቨርሲቲ ዝመሓዳደር ከም ምዃኑ ማእኸል ምርምርን መፅናዕትን ንምግባር ኣብ ትሕቲ ዘፈር ትምህርቲ ሳይንስ ክመሓደር ተገይሩ ኣሎ። ከምኡ እውን ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ዝርከባ ኩለን ኮሌጃት ትምህርቲ ማለት እውን ኮሌጅ ትምህርቲ ተፈጥሮ ሳይንስ፣ ሕብረተሰብ ሳይንስን ካልኦት ኣብ ዘፈር ትምህርቲ ዝሰርሓ ኮሌጃትን ናብ ቤት ትምህርቲ ማሕበረሰብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ብምውራድ ምርምርን መፅናዕትን ከካይዳ ዘግብር ኣሰራርሓ ተመዓራርዩ እዩ።

እዚ ቤት ትምህርቲ ካብ ዝጣየሽ ዋላ እኳ ሓፂር እዋን ዝገበረ እንተኾነ ኣብ ምርግጋፅ ፅርየት ትምህርቲ ዘይነዓቕ ምንቅስቓስ እናካየደ ይርከብ። ንኣብነት ኣብ ምርግጋፅ ፅርየት ትምህርቲ መምህር ወሳናይ ግደ ከም ዘለዎ ኣብ ግምት ብምእታው ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ኣቆፃፅራ መምህራን ብምደባ እንተይኮነስ ብውድድር እዩ ክኸውን ተገይሩ። ስለዝኾነ ብመሰረት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ዘውፅኦ መዐቀኒ ዝሓለፉ መምህራን ጥራሕ እዮም ኣትዮም ከምህሩ ዝኽእሉ። ብመንፅር እቲ መዐቀኒ ዝሓለፉ 62 ቀዳማይ ዲግሪን ልዕሊኡን ደረጃ ትምህርቲ ዘለዎም መምህራን እውን ኣትዮም እናምሃሩ ይርከቡ።

ቤት ትምህርቲ ማሕበረሰብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ “እከለ ደረጃ ትምህርቱ ካልኣይ ዲግሪ ስለዝሓዘ ኣብ መሰናድኦ የምህር፣ እከለ ድማ ቀዳማይ ዲግሪ ስለዝሓዘ ኣብ ቀዳማይ ብርኪ የምህር ዝበሃል ኣሰራርሓ የለን። እኳ ደኣስ እቲ ዝለዓለ ፍልጠትን ክእለትን ዘለዎ መምህር ኣብ ቀዳማይ ክፍሊ ንከምህር ከምዝግበር እቶም ርእሰ መምህር ገሊፆምልና። ስለዝኾነ ብመሰረት እቲ ዩኒቨርሲቲ ዘውፀኦ ኣሰራርሓ ብርክት ዝበሉ ካልኣይ ዲግሪ ዝሓዙ መምህራን ኣብ ቀዳማይን ካልኣይን ክፍሊ እናምሃሩ ይርከቡ። እዚ ድማ ህፃናት ካብ ቀዳማይ ብርኪ ኣትሒዞም መሰረት እናሓዙ እንተዓብዮም ናብ ዝለዓለ ደረጃ ትምህርቲ እንትድይቡ “ዝኸብዶም ዓይነት ትምህርቲ ኣይህልውን” ካብ ዝብል ኣምር ብምብጋስ እዩ። ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው ንተምሃሮ ቀዳማይ ብርኪ ጠንካራ ሰረትን ስነ ምግባርን ሒዞም ንኽዓብዩ ትኹረት ብምሃብ እናተንቀሳቐሰ ይርከብ። መምህራንን ካልኦት ሰራሕተኛታትን እዚ ቤት ትምህርቲ በቲ ዩኒቨርሲቲ እዮም ዝቑፀሩ። ኣብዚ ቤት ትምህርቲ ዝርከቡ 62 መምህራንን 10 ሓገዝቲ ሰራሕተኛታትን መሃይኦም እቲ ዩኒቨርሲቲ እዩ ዝኸፍሎም። ከምኡ እውን መጓዓዝያ ተምሃሮን መምህራንን፣ ቀዋምን ሃላቕን ናውቲ ትምህርቲ፣ ሕክምናን ካልኦት ኣድለይቲ ነገራትን በቲ ዩኒቨርሲቲ ይማልኡ።

እቶም ኣብ ምርግጋፅ ፅርየት ትምህርቲ ኣድለይቲ ዝበሃሉ እታዎታት፣ ንኣብነት ደረጃኡ ዝሓለወን እኹልን መምህር፣ እኹል መምሃሪ ክፍሊ፣ መፃሕፍቲ፣ ምችው ኩነታት ቀፅሪ ቤት ትምህርቲ፣ ዝርገሐ ቴክኖሎጂ ርክብን ሓበሬታን ወዘተ ብምምላእ ኣብ ምርግጋፅ ፅርየት ትምህርቲ እናነጠፈ ዝርከብ ዘሎ ቤት ትምህርቲ ማሕበረሰብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብኡ ተመዲቦም ዘምህሩ ዘለዉ መምህራን ብቑዓት ኣብ ልዕሊ ምዃኖም ብቑፅሪ እውን እኹላት እዮም። ከምኡ እውን መፃሕፍቲ ነብሲ ወከፍ ተምሃራይ ነናይ ባዕሉ መፅሓፍ ተዋሂቡ እዩ። ብተወሳኺ ተምሃሮ ኣብ ዝተፈላለያ ክለባት ንክሳተፉ ብምግባር ፅርየት ትምህርቲ ንምርግጋፅ እናተሰርሐ ይርከብ። ካብቶም ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ተጣይሸን ተምሃሮ ዝሳተፉለን ዘለዉ ክለባት ክለብ ስነ ምግባር ሓንቲ እያ። እቲ ቤት ትምህርቲ በታ ክለብ ኣቢሉ ብስነ ምግባሮም ዝተመስገኑ፣ ኣብ ሰዓቶም ናብ ቤት ትምህርቲ ዝኣትዉን ዝወፁን ከምኡ እውን መምህራኖምን ሕብረተሰቦምን ዘኽብሩ ተምሃሮ ንክፈርዩ ልዑል ትኹረት ሂቡ እናተንቀሳቐሰ ይርከብ። ከምኡ እውን ተምሃሮ ኣብ ኣጠቓቕማ ግዘ፣ ክቡርነት ስራሕ፣ ፍቕሪ ሃገር፣ ግቡእን መሰልን ሓደ ተምሃራይ ዝምልከት ዘለዎም ግንዛበ ንክዓቢ ክለብ ስነ ምግባር ልዑል ኣስተዋፅኦ እናበርከተት ምዃና እቶም ርእሰ መምህር የረድኡ።

እዚ ኮይኑ ቤት ትምህርቲ ማሕበረሰብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ምስቲ ሓዱሽ ምዃኑ ተተሓሒዙ ዘይተማልእሉ ነገራት ኣለዉ። ንኣብነት እቶም ዝተሰርሑ ህንፃታት ኣብያተ መፃሕፍቲ፣ ኣብያተ ፈተነን ክሊኒክን ናውቶምን ክኢላታቶምን ዝተማልአ ኣይኮነን። መብራህቲ ስለዘይኣተወ ምስ ቴክኖሎጂ ሓበሬታን ርክብን ዝተተሓሓዙ ትምህርቲ ፕላዝማ፣ ስራሕቲ ፅሕፈት፣ “ፕሪንተር”፣ “ኢንተርኔት”፣ ፎቶ ኮፒን ካልኦትን ንምስራሕ ፀገማት ኣለዉ። ከምኡ እውን ኣብ ምልማዕ ቀፅሪ እቲ ቤት ትምህርቲ፣ ኣብ ስራሕቲ ሓፁርን ማዕፆታትን እውን ዘይተመልእሉ ኩነታት ኣሎ። ብተወሳኺ ህንፃታት መዘናግዒ ተምሃሮን መምህራንን ዋላ እንተተሰርሑ ሳኣን መብራህቲ ስራሕ ስለዘይጀመሩ ተምሃሮን መማህራንን ምስሖም እናተመላለሱ ክምገቡ ተገዲዶም እዮም። እዞም ዘይተማልኡ ነገራት መኣዝ ከምዝማልኡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ዳይሬክተር ስነ ትምህርቲ ሳይንስ ዶክተር ሙሉጌታ ፀጋይ ሓቲትናዮም ነይርና። ዶክተር ሙሉጌታ ከምዝብልዎ፣ ኣብዚ ሐዚ እዋን ብደረጃ ፕሬዚደንት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ነዚ ቤት ትምህርቲ ጥቡቕ ክትትል ይግበረሉ ስለዘሎ ክሳብ መፋርቕ 2010 ዓ.ም እቲ ዝተረፈ ስራሕቲ ተዛዚሙ ግልጋሎት ክህብ እዩ።

ብሓፈሻ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብ ትግራይ መርኣያ ክኸውን ዝኽእል ደረጅኡ ዝሓለወ ቤት ትምህርቲ ብምህናፅ ናብ ስራሕ ኣሰጋጊሩ ይርከብ። እዚ ቤት ትምህርቲ ካብ ታሕቲ ኣትሒዞም መሰረት ዝሓዙ ህፃናት ንክፈርዩ ትኹረት ምሃቡ ክንደየናይ ብትምህርቲ ዝበሰለ ወለዶ ንምፍራይ ቆሪፁ ከምዝተልዓለ ዘረጋግፅ እዩ። እዚ እናሃለወ እቲ ዩኒቨርሲቲ ብርክት ዝበለ በጀት ብምምዳብ ህንፃታት እቲ ቤት ትምህርቲ ፅቡቕ ኮይኑ ኣብ ምምላእ ክንዲ ዝኸዶ ርሕቐት ብመዳይ ኣናእሽተይ ውሽጣዊ ናውትታትን መሰረተ ልምዓትን ዘሎ ምዝንጋዓት ብቕልጡፍ ብምፍታሕ እቲ ቤት ትምህርቲ ብሙሉእ ዓቕሙ ንክሰርሕ ትኹረት ክገብረሉ ይግባእ።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 969
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010